به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «صبح توس»؛ در صنعت نفت و گاز، فلر یا مشعل یکی از مهمترین تجهیزات مرتبط با ایمنی فرآیندی پالایشگاهها به شمار میرود؛ تجهیزی که اگرچه نقش حیاتی در تخلیه و سوزاندن ایمن گازهای مازاد و اضطراری دارد، اما ارسال مستمر و غیرضروری گاز به شبکه فلر میتواند به معنای هدررفت منابع ارزشمند انرژی، افزایش هزینهها و انتشار آلایندههای زیستمحیطی باشد.
در پالایشگاههای گاز، اهمیت این موضوع دوچندان است؛ چرا که خوراک ورودی میتواند حاوی ترکیبات سمی باشد و رهاسازی مستقیم آن به محیط، مخاطرات جدی برای کارکنان، تأسیسات و محیط پیرامون ایجاد میکند. از همین رو، شبکه فلر باید همواره بهعنوان یکی از ارکان اصلی ایمنی پالایشگاه برقرار و آماده بهکار باشد، اما در عین حال باید تلاش کرد گازهای غیرضروری و مازاد، تا حد امکان به این شبکه ارسال نشوند.
شرکت پالایش گاز شهید هاشمینژاد در سرخس از جمله مجموعههایی است که سالها پیش از شکلگیری برخی الزامات قانونی، موضوع کاهش و بازیابی گازهای ارسالی به فلر را در دستور کار قرار داد. نتیجه این رویکرد، طراحی و اجرای یک طرح بومی برای بازیابی گازهای فلر و استفاده مجدد از آنها در داخل پالایشگاه بود؛ طرحی که به گفته مسئولان این مجموعه، توانسته حدود ۹۰ درصد گازهای ارسالی به فلر را بازیابی و به چرخه مصرف بازگرداند.
در همین زمینه با سید مجید علاقهبند حسینی، رئیس مهندسی فرآیند شرکت پالایش گاز شهید هاشمینژاد سرخس، درباره فلسفه وجودی شبکه فلر، ضرورت کاهش مشعلسوزی، چگونگی شکلگیری طرح بازیابی گاز، نقش متخصصان بومی و شرکتهای دانشبنیان، تفاوت این طرح با نمونههای خارجی، میزان به عبارت دیگر، اگر مشعل پالایشگاه خاموش باشد، به این معناست که پالایشگاه عملاً از سرویس خارج است. بنابراین نمیتوانیم شبکه فلر را حذف کنیم یا بگوییم که فلر نباید وجود داشته باشد؛ چون فلر یکی از ارکان اصلی ایمنی فرآیندی پالایشگاه است.
اما نکته مهم اینجاست که باید بین «وجود فلر برای حفظ ایمنی» و «ارسال گاز اضافی و غیرضروری به فلر» تفاوت قائل شویم. موضوع اصلی این است که گاز اضافی را بدون ضرورت وارد شبکه فلر نکنیم؛ زیرا این کار باعث هدررفت منابع و انرژی و در نهایت کاهش بهرهوری پالایشگاه میشود.م
صبح توس: چرا نمیتوان شبکه فلر را در زمان عادی کاملاً از مدار خارج کرد؟
علاقهبند حسینی:
در هر یک از واحدهای پالایشگاه، این احتمال وجود دارد که واحد در هر لحظه از سرویس خارج شود یا شرایطی پیش بیاید که نیاز به تخلیه ایمن داشته باشد. از آنجا که گاز یک جریان مستمر است، برای تخلیه ایمن باید حتماً اتصال به شبکه فلر وجود داشته باشد.
بهخصوص در پالایشگاه گاز، این موضوع اهمیت بیشتری دارد؛ چون خوراک پالایشگاه حاوی ترکیباتی است که برخی از آنها سمی هستند. اگر چنین گازی به شکل کنترلنشده در محیط منتشر شود، میتواند خطرات بسیار جدی و حتی مرگبار ایجاد کند.
بنابراین لازم است هر واحد به شکل ایمن امکان تخلیه به سمت شبکه فلر را داشته باشد تا از ایمنی آن واحد اطمینان حاصل کنیم. از طرف دیگر، خود شبکه فلر نیز برای اینکه در هر لحظه آماده پذیرش گازهای اضطراری باشد، در شرایط عادی دارای یک جریان مشخص است. بنابراین اصل وجود شبکه فلر کاملاً ضروری است؛ مسئله ما کاهش گازهای اضافی و غیرضروری است که به این شبکه ارسال میشوند.
صبح توس: هدف پروژهای که در پالایشگاه شهید هاشمینژاد اجرا شد، حذف فلر نبود، بلکه کاهش گازهای غیرضروری ارسالی به آن بود؟
علاقهبند حسینی:
بله دقیقا همینطور است، ما نمیتوانیم و نباید فلر را از منظر ایمنی حذف کنیم. هدف، مدیریت صحیح گازهای ارسالی به شبکه فلر و بازیابی گازهایی بود که امکان استفاده مجدد از آنها وجود داشت.
ما به دنبال این بودیم که گازهای مازادی را که به شبکه فلر میرسند جمعآوری کنیم، بازیابی کنیم و دوباره به چرخه مصرف پالایشگاه برگردانیم.
صبح توس: این موضوع از چه زمانی در پالایشگاه شهید هاشمینژاد مورد توجه قرار گرفت؟
علاقهبند حسینی:
موضوع بازیابی گازهای فلر در سالهای گذشته و در سطح صنعت مورد توجه قرار گرفته است و بعدها نیز در برنامههای توسعه ششم و هفتم، الزامات قانونی مرتبط با این موضوع به شرکتها ابلاغ شد.
اما نکتهای که درباره شرکت پالایش گاز شهید هاشمینژاد اهمیت دارد، این است که ما حدود ۱۰ سال پیش از ابلاغ این الزامات قانونی، با یک رویکرد مسئولانه و آیندهنگرانه، کارگروهی را برای جمعآوری و کاهش گازهای مازاد ارسالی به شبکه فلر تشکیل دادیم.
هدف این کارگروه این بود که بررسی کنیم چه مقدار از این گازها قابل بازیابی است و چگونه میتوانیم به جای سوزاندن آنها، از این منابع ارزشمند در داخل پالایشگاه اگگ
صبح توس: اعضای این کارگروه چه کسانی بودند و پروژه چگونه پیش رفت؟
علاقهبند حسینی:
این کارگروه عمدتاً از کارشناسان بومی و همکاران متخصص خود شرکت پالایش گاز شهید هاشمینژاد تشکیل شد. کار بسیار جامعی انجام شد. ابتدا شبکه فلر پالایشگاه بهصورت کامل بررسی شد. نمونهگیریهای متعددی انجام گرفت، شرایط فرآیندی مورد مطالعه قرار گرفت و شبیهسازیهای مختلفی انجام شد.
در کنار این اقدامات، از تجربیات و نمونههای موجود در سایر نقاط دنیا و مجموعههایی که پروژههای مشابه را اجرا کرده بودند نیز الگوبرداری و بررسی انجام دادیم.
اما نکته مهم این بود که صرفاً نمیخواستیم یک فناوری خارجی را کپی کنیم. شرایط فرآیندی، تجهیزات، محدودیتها و نیازهای پالایشگاه خودمان را در نظر گرفتیم و بر اساس همین شرایط، یک طرح بومی طراحی کردیم.
خوشبختانه این کارگروه بعد از یک دوره مطالعات و بررسیهای تخصصی توانست طرحی را طراحی کند که هم از نظر فنی قابل اجرا بود و هم از نظر اقتصادی توجیه داشت.
صبح توس: نتیجه اجرای این طرح چه بود؟
علاقهبند حسینی:
نتیجه بسیار خوبی حاصل شد. پس از اجرای طرح، حدود ۹۰ درصد گازهایی که پیش از این به شبکه فلر ارسال میشد، بازیابی شد و مجدداً به مصرف سوخت داخل پالایشگاه رسید.
این موضوع از دو جهت اهمیت دارد؛ نخست اینکه از هدررفت یک منبع ارزشمند انرژی جلوگیری میشود و دوم اینکه میزان مشعلسوزی و پیامدهای زیستمحیطی ناشی از آن کاهش پیدا میکند.
در واقع ما توانستیم بخش بسیار قابل توجهی از گازی را که قبلاً سوزانده میشد، دوباره وارد چرخه مصرف کنیم.
صبح توس: چرا ۱۰۰ درصد گازهای فلر بازیابی نشد؟ آیا امکان کاهش بیشتر وجود ندارد؟
علاقهبند حسینی:
آن حدود ۱۰ درصدی که باقی مانده، مربوط به بخشی است که از نظر الزامات ایمنی دیگر امکان کاهش آن وجود ندارد. باید توجه داشته باشیم که هدف اصلی ما حفظ ایمنی پالایشگاه است. بنابراین نمیتوانیم صرفاً برای رسیدن عدد بالاتر در بازیابی، الزامات ایمنی را نادیده بگیریم.
آن میزان باقیمانده در واقع بخشی است که برای حفظ ایمنی شبکه فلر و عملکرد صحیح سیستم ضروری است. بنابراین از منظر فنی و ایمنی، رسیدن به همین میزان کاهش و بازیابی، دستاورد بسیار قابل توجهی محسوب میشود.
صبح توس: یکی از نکات قابل توجه درباره این پروژه، بومی بودن آن است. چه تفاوتی میان طرح پالایشگاه شهید هاشمینژاد و برخی نمونههای خارجی وجود دارد؟
علاقهبند حسینی:
تفاوت مهم این است که بسیاری از طرحهایی که در پالایشگاهها اجرا شدهاند، بهویژه در پالایشگاههایی که لایسنسور خارجی دارند، بر استفاده از کمپرسورهای خاص و هایتک برای بازیابی گاز فلر متکی هستند.
این تجهیزات از نظر فناوری پیشرفته هستند، اما یک مسئله مهم درباره آنها وجود دارد و آن، خدمات پس از فروش و تأمین قطعات و پشتیبانی فنی است.
ما در بررسیهایی که در پالایشگاههای مختلف انجام دادیم، مشاهده کردیم که در برخی موارد، واحدهای بازیابی گاز فلر که بر پایه کمپرسورهای خاص و هایتک طراحی شدهاند، به دلیل مشکلات مربوط به خدمات پس از فروش و پشتیبانی، از سرویس خارج شدهاند. بنابراین ما در طراحی خودمان تلاش کردیم وابستگی به چنین تجهیزاتی را کاهش دهیم.
صبح توس: یعنی طراحی شما بر مبنای شرایط واقعی خود پالایشگاه انجام شد؟
علاقهبند حسینی:
بله، دقیقاً. طرحی که در پالایشگاه شهید هاشمینژاد اجرا شد، توسط متخصصان خود پالایشگاه و با توجه به شرایط واقعی فرآیندی، محدودیتهای موجود و نیازهای عملیاتی مجموعه طراحی شد.
این موضوع باعث شد بتوانیم پروژه را با حداقل هزینه اجرا کنیم و در عین حال به نتیجه مطلوب برسیم.
نکته مهمتر این است که صفر تا صد این پروژه در داخل کشور انجام شد؛ از طراحی و ساخت تجهیزات گرفته تا نصب، راهاندازی، تعمیرات و نگهداری.
صبح توس: آیا تجهیزات این واحد نیز در داخل کشور ساخته شد؟
علاقهبند حسینی:
بله. تجهیزات اصلی مورد نیاز این واحد نیز در داخل کشور تأمین و ساخته شد. از پمپها و تجهیزات مختلف گرفته تا برج و سایر اجزای مورد نیاز. ما یک واحد مشخص برای بازیابی گازهای فلر داریم که اصطلاحاً به آن FGR گفته میشود و وظیفه آن بازیابی گازهای ارسالی به فلر است.
نکته بسیار مهم این است که دانش بهرهبرداری و تعمیرات اساسی این واحد نیز در داخل مجموعه وجود دارد و برای نگهداری و تعمیرات آن وابستگی خارجی نداریم. این موضوع از نظر پایداری تولید اهمیت بسیار زیادی دارد؛ چون اگر واحدی به یک تجهیز خاص خارجی وابسته باشد و آن تجهیز دچار مشکل شود، ممکن است کل پروژه تحت تأثیر قرار بگیرد. اما وقتی دانش فنی و تعمیرات در داخل مجموعه وجود داشته باشد، پایداری و استمرار عملکرد بسیار بیشتر خواهد بود.
صبح توس: آیا تجربه پالایشگاه شهید هاشمینژاد در سطح صنعت نیز ارائه شده است؟
علاقهبند حسینی:
بله. با توجه به اینکه تعداد پالایشگاههای گازی و نفتی در کشور زیاد است و مسئله فلر نیز موضوع مشترک بسیاری از این مجموعههاست، ما در سمینارها و نشستهای مختلف، تجربه خودمان را ارائه کردهایم.
این تجربه هم در قالب مقاله و هم در قالب ثبت دانش ارائه شده است.
حتی این پروژه در سطح بینالمللی نیز در کنفرانسهای تخصصی مطرح شده و مورد توجه قرار گرفته است.
صبح توس: آیا کاهش مشعلسوزی پس از اجرای پروژه از طریق روشهای دیگری هم قابل مشاهده و اندازهگیری بوده است؟
علاقهبند حسینی:
بله. یکی از نکات جالب این پروژه این است که کاهش فلرینگ از طریق پایشهای ماهوارهای نیز قابل مشاهده بوده است. مشعل، به دلیل ماهیت فیزیکی احتراق، وقتی حجم گاز عبوری و میزان سوختن آن کاهش پیدا میکند، از نظر شدت و ارتفاع شعله نیز تغییر میکند.
ما با بررسی تصاویر ماهوارهای مربوط به قبل و بعد از اجرای پروژه، مشاهده کردیم که شدت و ارتفاع شعله نسبت به گذشته به شکل محسوسی کاهش پیدا کرده است.
این پروژه در سال ۱۳۹۵ به ثمر رسید و تصاویر ماهوارهای قبل و بعد از اجرای آن، کاهش قابل توجه مشعلسوزی را نشان میدهد.بنابراین نتیجه پروژه فقط یک عدد روی کاغذ نیست؛ بلکه آثار آن در پایشهای انجامشده نیز قابل مشاهده بوده است.
صبح توس: با توجه به ویژگیهای این طرح، آیا میتوان گفت پالایشگاه شهید هاشمینژاد به یک الگو در زمینه کاهش فلرینگ تبدیل شده است؟
علاقهبند حسینی:
بله، ما معتقدیم این پروژه ظرفیت الگوبرداری بالایی دارد. مهمترین ویژگی آن این است که به یک کمپرسور خاص و فناوری پیچیدهای که وابستگی خارجی ایجاد کند، متکی نیست. از طرف دیگر، هزینه اجرای آن نسبت به برخی طرحهای مشابه پایینتر است و طراحی آن بر اساس شرایط واقعی پالایشگاه انجام شده است. بنابراین میتواند در سایر پالایشگاهها نیز مورد بررسی قرار گیرد. البته طبیعی است که هر پالایشگاه شرایط فرآیندی و عملیاتی خاص خود را دارد و نمیتوان یک طرح را بدون مطالعه در همه جا عیناً اجرا کرد؛ اما اصول و تجربه فنی این پروژه میتواند مبنای بسیار مناسبی برای طراحی پروژههای مشابه باشد.
صبح توس: یکی از مهمترین دستاوردهای چنین پروژهای، صرفهجویی در مصرف گاز است. میزان صرفهجویی حاصل از این طرح را چگونه میتوان برای مردم ملموس کرد؟
علاقهبند حسینی:
اگر بخواهیم این میزان صرفهجویی را به زبان ساده برای مردم بیان کنیم، میتوان گفت حجم گازی که با اجرای این پروژه از هدررفت آن جلوگیری شده، در مقیاس سالانه تقریباً معادل مصرف گاز دو شهر در اندازه شهر سرخس است.
یعنی گازی که از طریق این طرح بازیابی و به چرخه مصرف بازگردانده میشود، میتواند در مقیاس مصرف سالانه، معادل تأمین گاز مورد نیاز حدود دو شهر مانند سرخس باشد.
این موضوع بهخصوص در فصل زمستان که با افزایش مصرف گاز و رسیدن به پیک مصرف مواجه هستیم، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
بنابراین اگر از زاویه کلان به موضوع نگاه کنیم، بازیابی گازهای فلر فقط یک پروژه فنی در داخل یک پالایشگاه نیست؛ بلکه بخشی از مدیریت منابع انرژی کشور است.
صبح توس: اگر بخواهید مهمترین پیام این پروژه را در چند جمله بیان کنید، چه میگویید؟
علاقهبند حسینی:
پیام اصلی این است که فلر برای ایمنی پالایشگاه ضروری است، اما سوزاندن گاز اضافی و قابل بازیابی، ضرورتی ندارد. ما باید بین این دو موضوع تفکیک قائل شویم. تجربه پالایشگاه شهید هاشمینژاد نشان داد که میتوان با اتکا به دانش متخصصان داخلی، بررسی دقیق فرآیند، کار تیمی، استفاده از ظرفیت شرکتهای دانشبنیان و طراحی متناسب با شرایط واقعی پالایشگاه، میزان قابل توجهی از گازهای ارسالی به فلر را بازیابی کرد.
ما توانستیم حدود ۹۰ درصد این گازها را به چرخه مصرف برگردانیم و در عین حال ایمنی شبکه فلر را نیز حفظ کنیم.
این پروژه برای ما یک تجربه مهم در حوزه کاهش هدررفت انرژی، افزایش بهرهوری، کاهش آثار زیستمحیطی و توسعه دانش فنی بومی است و امیدواریم تجربه آن در سایر پالایشگاههای کشور نیز مورد استفاده قرار گیرد.
انتهای خبر/
نظرات (0)
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نظر را شما بگذارید!