به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی«صبح توس»؛ شهرستان جغتای به دلیل موقعیت جغرافیایی و توپوگرافی خاص، در سالهای اخیر به پناهگاهی برای گونههای مختلف جانوری تبدیل شده است با این حال، تلاقی این تنوع زیستی با فعالیتهای انسانی، خشکسالیهای متوالی و کمبود زیرساختهای حفاظتی، چالشهای پیچیدهای را برای مسئولان محیط زیست منطقه ایجاد کرده است.
ابعاد مختلف حیات وحش جغتای، از حضور یوزپلنگ آسیایی تا بحران تعارض گرازها با کشاورزان را با توحید زمانی ثانی، مسئول نمایندگی محیط زیست این شهرستان بررسی کردهایم.
صبح توس: وضعیت کلی و آماری گونههای جانوری شاخص (پستانداران، پرندگان و خزندگان) در محدوده جغرافیایی شهرستان جغتای در حال حاضر چگونه است و مهمترین زیستگاههای طبیعی منطقه کدامند؟
زمانی ثانی: جغتای به دلیل منابع آبی به نسبت مناسب، میزبان حیات وحشی است که از مناطق همجوار (مانند ریوند سبزوار و داورزن) به اینجا رانده شدهاند. در حال حاضر حدود ۱۴ گونه پستاندار شناسایی شده داریم که با احتساب گونههای تاریخی این تعداد به ۱۶ گونه میرسد. در میان آنها ۶ گونه گربهسان از جمله پلنگ، یوزپلنگ آسیایی، کاراکال، سیاهگوش، گربه وحشی و گربه پالاس حضور دارند. همچنین قوچ، میش، کفتار، گرگ، شغال، گراز، تشی و خرگوش از دیگر گونههای مهم هستند که پراکنش آنها بیشتر در بخشهای جنوبی و جنوبشرقی شهرستان است.
صبح توس: آیا در تاریخ معاصر یا دهههای اخیر گونه جانوری، پستاندار یا پرندهای بومی در منطقه جغتای وجود داشته که نسل آن به طور کامل منقرض شده باشد؟ آخرین مستندات در این خصوص چیست؟
زمانی ثانی: ما با انقراض محلیِ «کل و بز» مواجه هستیم. این گونه در گذشته در بخشهایی از جغتای حضور داشته اما اکنون دیگر مشاهده نمیشود یا شمار آن به شدت اندک است این موضوع نشاندهنده از دست رفتن پایداری زیستگاه برای این گونه خاص است.
صبح توس: در حال حاضر کدامیک از گونههای جانوری در محدوده جغتای در وضعیت بحرانی یا در فهرست قرمز (IUCN) و در معرض خطر جدی انقراض قرار دارند؟
زمانی ثانی: «یوزپلنگ آسیایی» که در فهرست قرمز جهانی است، شاخصترین گونه ماست. جغتای کریدور اصلی عبور و مرور یوزهاست و مشاهدات در مرزهای جاجرم تا جوین نشاندهنده اهمیت حیاتی منطقه برای این گونه است. حضور دامهای محلی در حاشیه منطقه میاندشت نیز متأسفانه باعث شده این گونه ارزشمند در معرض تهدید و انقراض قرار گیرد.
صبح توس: خشکسالیهای متوالی و بحران کمآبی چه آسیبی به منابع آبی و پوشش گیاهی زیستگاههای حیات وحش جغتای وارد کرده و آیا این امر باعث نزدیک شدن وحوش به روستاها شده است؟
زمانی ثانی: کمآبیِ مناطق همجوار باعث «هجوم» حیات وحش به جغتای شده است. مثلاً در فصل پاییز شاهد حضور بالغ بر ۲۰۰۰ رأس آهو هستیم که به خاطر کمبود منابع آبی و تغذیه در میاندشت، به سمت جغتای سرازیر شدهاند. این افزایش جمعیت، مصنوعی است و فشار زیادی بر منابع محلی ما وارد میکند.
صبح توس: پدیده شکار غیرمجاز و صید غیرقانونی در جغتای چه وضعیتی دارد؟
زمانی ثانی: با توجه به بکر بودن منطقه و کمبود شدید نیروی یگان، پایش شبانهروزی بسیار دشوار است. ما تنها دو محیطبان برای کل شهرستان داریم که با وجود شیفتبندی، دسترسی به تمام مناطق را سخت کرده است. با این حال، با تمرکز بر منطقه حفاظتشده «ریوند»، تلاش میکنیم تخلفات را کنترل کنیم و شهروندان میتوانند موارد مشکوک را به سامانه ۱۵۴۰ گزارش دهند.
صبح توس: آیا سازوکاری برای مدیریت تعارضات (مانند خسارت گرگ و گراز به کشاورزان) وجود دارد؟
زمانی ثانی: خسارتزاترین گونه، «گراز» است که به دلیل زاد و ولد بالا (هر ماده ۱۰ توله) مثل بلدوزرِ طبیعت، به اراضی کشاورزی حمله میکند. برای مدیریت، مجوزهای دفع از طریق «میرشکار» صادر میشود و حفر کانال نیز انجام شده است تا جمعیت این گونه در حد تعادل کنترل شود و خسارت کشاورزان به حداقل برسد.
صبح توس: آیا فعالیت معادن، راهسازی یا پروژههای عمرانی خطری ایجاد کرده است؟
زمانی ثانی: بله؛ متأسفانه نهادهایی مثل اداره راه یا صنعت و معدن، بدون ارزیابی زیستمحیطی (EIA) اقدام به صدور مجوز میکنند. ما در منطقه حفاظتشده «ریوند» دو معدن داریم که فعالیتشان واقعاً آسیبزاست، اما وقتی مجوزها صادر میشود دست محیط زیست برای توقف کار بسته است و فقط درگیرِ حل تنشهای سوری میشویم.
صبح توس: وضعیت گشتومحور و پایش یگان حفاظت چگونه است؟
زمانی ثانی: وضعیت ما ضعیف است. ما در سطح «نمایندگی» هستیم، نه اداره. با تنها دو محیطبان، پوشش کل شهرستان ممکن نیست تنها خبر خوب این است که اخیراً توانستیم از طریق مسئولیتهای اجتماعی صنایع، دو نفر را به عنوان «یوزبان» به صورت شرکتی جذب کنیم تا به یاری ما بیایند.
صبح توس: اداره محیطزیست برای حمایت از گونههای آسیبپذیر چه پروژههایی اجرا کرده است؟
زمانی ثانی: سال گذشته اولین آبشخورهای مصنوعی را در منطقه «ریوند» ساختیم و لایروبی چشمههای قدیمی را انجام دادیم. البته در ساخت آبشخور در مناطق آزاد (حاشیه میاندشت) سختگیر هستیم، چون اداره کل معتقد است این کار باعث جذب مصنوعی حیات وحش به سمت زمینهای کشاورزی و افزایش تعارضات میشود.
صبح توس: نقش مردم و رسانهها در صیانت از گونهها چیست؟
زمانی ثانی: بدون مشارکت مردم، محیط زیست به بنبست میرسد ما از پارسال تا کنون، حدود ۱۵۰۰ ساعت کلاس آموزشی در مدارس حاشیه منطقه ریوند و کلاسهای توجیهی برای دهیاران و شوراها برگزار کردیم تا فرهنگ گزارشدهی تخلفات نهادینه شود. مطالبه اصلی ما آگاهیبخشی عمومی است.
صبح توس: وضعیت گونههای گیاهی جغتای و توصیههای شما چیست؟
زمانی ثانی: گونههای ارزشمندی مانند «آنغوزه»، «کما»، «ریواس» و «کنگر» داریم که متأسفانه به دلیل ارزش اقتصادی بالا، با برداشتهای تجاری و غیراصولی (بهویژه آنغوزه) تهدید میشوند. از مردم و بهرهبرداران تقاضا دارم به چرخه زیستی این گیاهان احترام بگذارند، زیرا برداشت زودهنگام و سودجویانه، این ثروت ملی را به سمت نابودی کامل میبرد.
حفاظت از محیط زیست شهرستان جغتای، نه یک وظیفه سازمانی که یک رسالت همگانی است. چالشهایی که امروز با آن روبهرو هستیم، از تخریب زیستگاهها تا تهدید حیات گونههای در معرض انقراض همه نشاندهنده لزوم بازنگری در شیوه تعامل ما با طبیعت است. انتظار میرود با تخصیص اعتبارات بیشتر، افزایش تعداد محیطبانان و مهمتر از همه، ارتقای آگاهی عمومی و مطالبهگری مردم شاهد روزهای بهتری برای حیات وحش جغتای باشیم.
انتهای خبر/
نظرات (0)
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نظر را شما بگذارید!