به گزارش خبرنگار سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «صبح توس»؛ مجتبی سالاری فعال رسانه‌ای در یادداشتی نوشت؛ جنگ‌های امروز دیگر صرفاً بر پایه تعداد نیروها، حجم تسلیحات یا برخورداری از تجهیزات سنگین نظامی تعریف نمی‌شوند. پیشرفت فناوری، گسترش سامانه‌های هوشمند و افزایش استفاده از تجهیزات بدون سرنشین، شکل تازه‌ای به میدان‌های نبرد بخشیده است؛ به‌گونه‌ای که پهپادها از ابزارهایی برای شناسایی و پایش تحرکات، به یکی از مؤلفه‌های مهم در طراحی و اجرای عملیات‌های نظامی تبدیل شده‌اند.
در چنین شرایطی، بازدیدهای اخیر فرماندهان ارشد نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران از مراکز تولید و توسعه پهپادهای نظامی، تنها یک برنامه سازمانی یا بازدید از دستاوردهای صنعتی نیست، بلکه می‌توان آن را در چارچوب توجه به تحولات میدان نبرد و ضرورت انطباق توان دفاعی کشور با الزامات جنگ‌های جدید بررسی کرد.
سردار سرلشکر علی عبداللهی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا(ص)، و امیر سرلشکر امیر حاتمی، فرمانده کل ارتش جمهوری اسلامی ایران، در بازدیدهای جداگانه از ظرفیت‌های پهپادی ارتش، بر ضرورت توسعه تجهیزات، بهره‌گیری از تجربه جنگ‌های اخیر و ارتقای آمادگی نیروهای مسلح تأکید کردند؛ اظهاراتی که در کنار یکدیگر، تصویری از اولویت‌های جدید در حوزه دفاعی کشور ارائه می‌دهند.
پهپادها چگونه به بازیگران اصلی میدان نبرد تبدیل شدند؟
یکی از مهم‌ترین تحولات نظامی در دهه‌های اخیر، افزایش نقش تجهیزات بدون سرنشین در عملیات‌های مختلف است. پهپادها که در گذشته بیشتر برای مأموریت‌های شناسایی و جمع‌آوری اطلاعات مورد استفاده قرار می‌گرفتند، اکنون در حوزه‌های متنوعی از جمله پایش میدانی، پشتیبانی عملیاتی و مأموریت‌های رزمی به کار گرفته می‌شوند.
ویژگی‌هایی مانند امکان توسعه در ابعاد و مأموریت‌های مختلف، کاهش وابستگی به حضور مستقیم نیروی انسانی در برخی مأموریت‌ها و قابلیت استفاده در کنار سایر سامانه‌های نظامی، موجب شده است این تجهیزات جایگاه پررنگ‌تری در برنامه‌ریزی دفاعی کشورها پیدا کنند.
بااین‌حال، اهمیت پهپادها صرفاً به قابلیت پرواز یا حمل تجهیزات محدود نمی‌شود. کارآمدی آن‌ها به مجموعه‌ای از عوامل از جمله کیفیت طراحی و ساخت، سامانه‌های ارتباطی، هدایت و کنترل، آموزش نیروهای بهره‌بردار و هماهنگی با سایر بخش‌های عملیاتی وابسته است.
از همین منظر، توسعه توان پهپادی را نمی‌توان صرفاً افزایش تعداد تجهیزات دانست؛ بلکه موضوع اصلی، ایجاد مجموعه‌ای هماهنگ از ظرفیت‌های فناورانه، صنعتی و عملیاتی است که بتواند نیازهای متنوع میدان نبرد را پاسخ دهد.
تجربه جنگ‌های اخیر؛ ضرورت بازنگری در آمادگی دفاعی
سردار سرلشکر علی عبداللهی در جریان بازدید از دستاوردها و بخشی از خطوط تولید پهپادی ارتش جمهوری اسلامی ایران، با اشاره به توانمندی، انگیزه و ابتکارات متخصصان داخلی، بر ضرورت تقویت ظرفیت‌های دفاعی و استفاده از تجربه جنگ‌های اخیر تأکید کرد.
رئیس ستاد کل نیروهای مسلح همچنین با اشاره به توسعه خطوط متعدد تولید پهپاد و ارتقای تجهیزات به دست متخصصان ارتش، تصریح کرد که در صورت تکرار تجاوز دشمن، پاسخ نیروهای مسلح می‌تواند محکم‌تر از گذشته باشد.
این اظهارات را باید در چارچوب یکی از مسائل اساسی برنامه‌ریزی نظامی بررسی کرد؛ اینکه تجربه هر درگیری، چه تغییراتی در اولویت‌های تجهیزاتی، شیوه‌های دفاع و میزان آمادگی نیروهای مسلح ایجاد می‌کند.
در واقع، میدان نبرد تنها محل به‌کارگیری تجهیزات نیست، بلکه عرصه‌ای برای آشکار شدن نقاط قوت و ضعف سامانه‌های نظامی نیز به شمار می‌رود. به همین دلیل، بررسی عملکرد تجهیزات، شناسایی نیازهای جدید و اصلاح برنامه‌های آموزشی و تجهیزاتی، بخشی از فرآیند حفظ آمادگی دفاعی محسوب می‌شود.
تأکید سرلشکر عبداللهی بر استفاده از روش‌های متفاوت و تجهیزات نامتقارن در برابر دشمنانی که از فناوری‌ها و تسلیحات پیشرفته برخوردارند نیز از همین منظر اهمیت دارد. در چنین رویکردی، برخورداری از تجهیزات متنوع و متناسب با مأموریت‌های مختلف، در کنار توانایی بهره‌گیری مؤثر از آن‌ها، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.
جنگ ناهم‌طراز؛ وقتی قدرت نظامی فقط با تجهیزات گران‌قیمت سنجیده نمی‌شود
یکی از مفاهیم مهم در تحلیل تحولات نظامی، جنگ ناهم‌طراز یا نامتقارن است؛ الگویی از درگیری که در آن، طرفین الزاماً از نظر فناوری، حجم تسلیحات، امکانات اقتصادی و ساختار نظامی در موقعیت یکسانی قرار ندارند.
در چنین شرایطی، طرف برخوردار از تجهیزات پیشرفته‌تر لزوماً در همه زمینه‌ها برتری مطلق ندارد و طرف دیگر نیز می‌تواند با استفاده از ظرفیت‌های متناسب با شرایط خود، راهبرد متفاوتی را دنبال کند.
سرلشکر عبداللهی با اشاره به تجربه جنگ‌های اخیر، بر این نکته تأکید کرده است که می‌توان تجهیزات پیشرفته و پرهزینه دشمن را با مجموعه‌ای از تجهیزات مؤثر و کم‌هزینه‌تر به چالش کشید.
اهمیت این رویکرد در موضوعی فراتر از قیمت ساخت تجهیزات قرار دارد. در برخی شرایط، اختلاف هزینه میان ابزارهای تهاجمی و سامانه‌های مقابله با آن‌ها می‌تواند بر محاسبات اقتصادی و عملیاتی طرفین تأثیر بگذارد. به بیان دیگر، اگر یک طرف برای مقابله با تهدیدی نسبتاً کم‌هزینه ناچار به صرف منابع قابل توجهی شود، این مسئله می‌تواند بخشی از معادلات درگیری را تغییر دهد.
البته چنین مزیتی به شرایط میدان نبرد، کیفیت تجهیزات، میزان موفقیت عملیاتی و توانایی طرف مقابل در مقابله با تهدیدات وابسته است و نمی‌توان آن را به‌عنوان یک قاعده ثابت در همه درگیری‌ها در نظر گرفت.
ازاین‌رو، توسعه تجهیزات متنوع و کم‌هزینه‌تر در کنار سامانه‌های پیشرفته، می‌تواند بخشی از تلاش برای افزایش انعطاف‌پذیری ساختار دفاعی و ایجاد گزینه‌های متناسب با سناریوهای مختلف باشد.
از پهپادهای آرش تا ظرفیت دانشگاه‌ها؛ زنجیره‌ای که باید تکمیل شود
در بخش دیگری از این تحولات، امیر سرلشکر امیر حاتمی، فرمانده کل ارتش جمهوری اسلامی ایران، در بازدید از یکی از مراکز تولید پهپادهای رزمی تهاجمی ارتش، بر ضرورت ارتقای توانمندی‌های این حوزه و استفاده از ظرفیت‌های علمی و صنعتی کشور تأکید کرد.
او با اشاره به روند توسعه پهپادهای آرش و همکاری ارتش با وزارت دفاع، از شکل‌گیری فرآیندی سخن گفت که با مشارکت بخش‌های مختلف و بهره‌گیری از ظرفیت نخبگان، دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان دنبال شده است.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که توسعه تجهیزات پیشرفته نظامی، صرفاً به طراحی اولیه و ساخت یک محصول محدود نمی‌شود. دستیابی به تولید پایدار، تأمین قطعات، ارتقای فناوری، نگهداری تجهیزات و تربیت نیروی متخصص، همگی در موفقیت چنین برنامه‌هایی نقش دارند.
در واقع، فاصله میان یک دستاورد آزمایشگاهی و یک محصول قابل استفاده در مقیاس عملیاتی، با ایجاد زنجیره‌ای از همکاری‌های علمی، صنعتی و سازمانی کاهش پیدا می‌کند.
همکاری میان مراکز دانشگاهی، شرکت‌های دانش‌بنیان و مجموعه‌های دفاعی نیز می‌تواند زمینه انتقال نیازهای عملیاتی به بخش پژوهش و تبدیل ایده‌های علمی به محصولات کاربردی را فراهم کند.
در حوزه پهپادها، این پیوند اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا فناوری‌های مرتبط با سامانه‌های هدایت، حسگرها، ارتباطات، مواد اولیه و تجهیزات الکترونیکی با سرعت در حال تحول هستند. بنابراین، حفظ توان رقابتی در این حوزه به استمرار تحقیق و توسعه و امکان به‌روزرسانی محصولات وابسته است.
آمادگی برای جنگ آینده؛ فراتر از تولید و انباشت تجهیزات
فرمانده کل ارتش نیز در اظهارات خود با اشاره به تجربه دو جنگ تحمیلی اخیر، بر ضرورت افزایش آمادگی و پرهیز از اعتماد به دشمن تأکید کرد.
به گفته امیر حاتمی، ارتش در حوزه تجهیزات مورد نیاز جنگ ناهم‌طراز، از نظر کمی و کیفی در وضعیت بهتری قرار دارد و در حوزه پهپادها و تجهیزات بدون سرنشین به بلوغ مناسبی رسیده است.
او همچنین با اشاره به اینکه بخشی از تجهیزات ارتش برای جنگ هم‌طراز و بخش دیگری برای جنگ ناهم‌طراز طراحی شده‌اند، بر ضرورت برخورداری از آمادگی متناسب با شرایط مختلف تأکید کرد.
این اظهارات به یکی از مسائل مهم در برنامه‌ریزی دفاعی اشاره دارد؛ اینکه آمادگی نظامی را نمی‌توان صرفاً با شمار تجهیزات یا میزان تولید سنجید.
یک سامانه نظامی زمانی می‌تواند به ظرفیت عملیاتی قابل اتکا تبدیل شود که در کنار تولید، مراحل آموزش، نگهداری، پشتیبانی و هماهنگی با سایر بخش‌های نیروهای مسلح نیز به‌درستی پیش‌بینی شده باشد.
از سوی دیگر، تغییر مداوم فناوری‌های نظامی و ظهور شیوه‌های جدید مقابله با تجهیزات بدون سرنشین، ضرورت ارتقای مستمر این ظرفیت‌ها را افزایش می‌دهد. به همین دلیل، توسعه توان پهپادی باید هم‌زمان با توجه به چالش‌های مقابله با پهپادها و ارتقای سایر بخش‌های دفاعی دنبال شود.
بازدارندگی؛ پیام بازدید فرماندهان به طرف‌های خارجی
بازدید فرماندهان ارشد نظامی از مراکز تولید پهپادی را می‌توان از منظر پیام‌های بازدارنده نیز بررسی کرد. در ادبیات نظامی، بازدارندگی زمانی شکل می‌گیرد که طرف مقابل، هزینه‌های احتمالی اقدام نظامی را قابل توجه ارزیابی کند و از پیامدهای آن آگاه باشد.
از این منظر، تأکید بر توسعه توان تولید داخلی، افزایش آمادگی نیروهای مسلح و برخورداری از تجهیزات متنوع، بخشی از پیام‌هایی است که می‌تواند در محاسبات طرف‌های خارجی مورد توجه قرار گیرد.
اظهارات سرلشکر عبداللهی درباره پاسخ محکم‌تر به هرگونه تجاوز مجدد و تأکید سرلشکر حاتمی بر ضرورت آمادگی در برابر تهدیدات، در همین چارچوب قابل بررسی است.
البته اثرگذاری بازدارندگی تنها به اعلام مواضع رسمی وابسته نیست و به اعتبار توان عملیاتی، استمرار آمادگی، کیفیت تجهیزات و ارزیابی طرف مقابل از هزینه‌های احتمالی درگیری نیز بستگی دارد.
به همین دلیل، میان توسعه ظرفیت‌های صنعتی و دستیابی به بازدارندگی پایدار، مجموعه‌ای از الزامات عملیاتی و فناورانه وجود دارد که باید به‌صورت هم‌زمان مورد توجه قرار گیرد.
از خط تولید تا میدان نبرد؛ آزمون اصلی توان پهپادی
مجموع اظهارات فرماندهان ارشد نیروهای مسلح در بازدیدهای اخیر، بر چند محور مشترک استوار است؛ تداوم خودکفایی دفاعی، توسعه تجهیزات بدون سرنشین، بهره‌گیری از تجربه جنگ‌های اخیر و افزایش آمادگی برای مواجهه با تهدیدات متفاوت.
در این میان، پهپادها به دلیل تحول سریع فناوری و گسترش کاربردهای نظامی، جایگاه ویژه‌ای در برنامه‌ریزی دفاعی کشورها پیدا کرده‌اند. این تجهیزات اکنون بخشی از تغییر گسترده‌تری هستند که در ماهیت جنگ‌های معاصر شکل گرفته و مرزهای سنتی میان توان صنعتی، فناوری و قدرت نظامی را بیش از گذشته به یکدیگر پیوند داده است.
بااین‌حال، معیار نهایی ارزیابی این مسیر، صرفاً تعداد خطوط تولید یا تنوع محصولات نیست. کیفیت ساخت، قابلیت اطمینان، استمرار تولید، توان پشتیبانی، آموزش نیروها و هماهنگی تجهیزات با سایر بخش‌های دفاعی، عواملی هستند که میزان آمادگی عملیاتی را مشخص می‌کنند.
بازدیدهای اخیر فرماندهان ارشد نظامی نشان می‌دهد توسعه توان پهپادی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های داخلی، در کانون توجه برنامه‌های دفاعی کشور قرار دارد؛ مسیری که تجربه جنگ‌های اخیر نیز ضرورت بازنگری و به‌روزرسانی مستمر آن را برجسته کرده است.
به نظر می‌رسد مسئله اصلی در معادلات دفاعی آینده، صرفاً برخورداری از فناوری‌های جدید نیست؛ بلکه توانایی تبدیل این فناوری‌ها به ظرفیت‌هایی پایدار، قابل اتکا و متناسب با نیازهای واقعی میدان نبرد است؛ معیاری که جایگاه پهپادها را در ساختار دفاعی کشور بیش از گذشته تعیین خواهد کرد.
انتهای پیام/
نظرات (0)
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نظر را شما بگذارید!