به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «صبح توس»؛ دوران هشت سال دفاع مقدس یکی از ماندگارترین مقاطع تاریخ ایران اسلامی است؛ دورانی که مردم سراسر کشور در برابر تجاوز دشمن ایستادند و با حضور در جبهه‌های نبرد، از تمامیت ارضی کشور دفاع کردند.

شهرستان سرخس نیز در این حماسه سهمی ماندگار داشت و حدود ۲ هزار نفر از اقشار مختلف این شهرستان در طول جنگ تحمیلی راهی جبهه‌ها شدند.

از این تعداد، ۱۷۵ نفر به فیض شهادت نائل آمدند، حدود ۴۰۰ نفر جانباز شدند و ۳۲ نفر نیز به اسارت دشمن درآمدند. هفت نفر از بانوان سرخسی نیز به عنوان امدادگر در جبهه‌ها حضور یافتند و شماری از شهدای این شهرستان همچنان در شمار شهدای مفقودالاثر قرار دارند.

در هفته دفاع مقدس و با هدف بازخوانی نقش مردم و رزمندگان شهرستان سرخس در دوران هشت سال دفاع مقدس، خبرنگار ما با محمدعلی خواجوی، راوی و یادگار دوران دفاع مقدس به گفتگو نشست تا از حضور رزمندگان سرخس در جبهه‌ها، نخستین و آخرین شهدای شهرستان، آزادگان، عملیات‌های مهم دوران جنگ و فراز و فرودهای هشت سال دفاع مقدس بگوید.

صبح توس: آقای خواجوی، درباره حضور مردم و رزمندگان شهرستان سرخس در دوران دفاع مقدس برایمان بگویید. چه تعداد از رزمندگان این شهرستان به جبهه‌ها اعزام شدند؟

خواجوی: مردم شهرستان سرخس نیز مانند دیگر مردم ایران، هنگامی که کشورمان مورد تجاوز قرار گرفت، برای دفاع از سرزمین، انقلاب و جمهوری اسلامی به میدان آمدند. نخستین گروهی که از شهرستان سرخس به جبهه‌ها اعزام شدند، پاسداران شهرستان بودند که هشت نفر بودند. البته در کنار این نیروها، رزمندگانی از لشکر ۷۷ خراسان و همچنین سربازانی از شهرستان سرخس نیز از همان روزهای نخست جنگ در مناطق عملیاتی حضور داشتند.

در مجموع، تا پایان جنگ حدود ۲ هزار نفر از رزمندگان بسیجی، سپاهی و نیروهای کادری از شهرستان سرخس به جبهه‌ها اعزام شدند. از این تعداد، ۱۷۵ نفر به شهادت رسیدند، حدود ۴۰۰ نفر جانباز شدند و ۳۲ نفر نیز به اسارت دشمن درآمدند.

در میان بانوان شهرستان سرخس نیز هفت نفر به عنوان امدادگر در جبهه‌ها حضور پیدا کردند. همچنین تعدادی از شهدای شهرستان هنوز به وطن بازنگشته‌اند و پیکرهای مطهرشان در شمار شهدای مفقودالاثر قرار دارد؛ از جمله شهید رضا هراتی، شهید اسماعیل مشهدی و شهید حمیدرضا بامری.

صبح توس: از نخستین و آخرین شهدای شهرستان سرخس در دوران دفاع مقدس چه اطلاعاتی دارید؟

خواجوی: نخستین شهید شهرستان سرخس، شهید موسی رامون بود. آخرین شهید شهرستان نیز شهید حمیدرضا بامری بود که در جریان مرصاد در منطقه قصرشیرین به شهادت رسید و پیکرش به وطن بازنگشت و در شمار شهدای مفقودالاثر قرار گرفت.

در حوزه آزادگان نیز نخستین آزاده شهرستان سرخس، مرحوم صفر عمادی بود که در تاریخ اول آذرماه سال ۱۳۶۰ در منطقه تنگه چذابه به اسارت درآمد. پس از ایشان نیز رزمندگان دیگری از شهرستان به اسارت دشمن درآمدند که از جمله آنها شهید نیازمحمد نارویی بود.

نوجوان‌ترین شهید شهرستان نیز شهید محمدعلی عطایی بود که متولد سال ۱۳۵۰ بود و در سال ۱۳۶۵ به شهادت رسید.

صبح توس: شرایط کشور در سال‌های ابتدایی جنگ چگونه بود و رزمندگان چه مسیری را سپری کردند؟

خواجوی: جنگ هشت سال طول کشید. در سال نخست جنگ، بیشتر در وضعیت دفاعی قرار داشتیم و هدف اصلی، متوقف کردن پیشروی دشمن بود. دشمن در همان سال نخست زمین‌گیر شد.

در آن مقطع، چهار عملیات عمده از سوی نیروهای تحت فرماندهی بنی‌صدر انجام شد که با موفقیت همراه نبود. آخرین آنها عملیات نصر بود که در جریان آن شهید سیدمحمدحسین علم‌الهدی به همراه تعدادی از نیروهای ارتش و دانشجویان پیرو خط امام به شهادت رسید.

پس از فرار بنی‌صدر در خردادماه سال ۱۳۶۰، شرایط جنگ تغییر کرد و نخستین عملیات بزرگ موفق رزمندگان، عملیات ثامن‌الائمه (ع) بود که در پنجم مهرماه سال ۱۳۶۰ انجام شد و به شکست حصر آبادان انجامید. پس از آن، عملیات‌های بزرگ دیگری انجام شد که مسیر جنگ را تغییر داد.

صبح توس: مهم‌ترین عملیات‌های سال‌های ابتدایی دفاع مقدس کدام بودند؟

خواجوی: پس از عملیات ثامن‌الائمه (ع)، عملیات طریق‌القدس انجام شد که در جریان آن منطقه بستان آزاد شد و حدود ۷۰ روستا نیز از اشغال دشمن خارج شد. برای نخستین‌بار نیروهای ایرانی به مرز تنگه چزابه رسیدند.

پس از آن، عملیات فتح‌المبین انجام شد که بخش‌های وسیعی از شمال خوزستان آزاد شد. چهارمین عملیات بزرگ نیز عملیات بیت‌المقدس بود که به آزادسازی خرمشهر انجامید. با انجام این عملیات‌ها، تقریباً بخش عمده‌ای از خاک کشورمان که در ابتدای جنگ به اشغال دشمن درآمده بود، آزاد شد.

صبح توس: سال‌های دوم و سوم جنگ چه تفاوتی با سال نخست داشت؟

خواجوی: سال دوم جنگ، سال پیروزی‌های بزرگ ما بود و پیشروی‌های بسیار خوبی داشتیم. اما از سال سوم، تاکتیک جنگ تغییر کرد. دشمن به استفاده گسترده از مین، موانع و استحکامات روی آورد، به‌ویژه در مناطقی که در خاک خودش قرار داشت.

در سال‌های بعد نیز استفاده دشمن از سلاح‌های شیمیایی افزایش پیدا کرد و به‌ویژه در سال ۱۳۶۲ و در جریان عملیات خیبر، دشمن از سلاح شیمیایی استفاده کرد.

در سال ۱۳۶۴ نیز پس از آزادسازی آب و اجرای عملیات والفجر ۸، دشمن تاکتیک‌های جدیدی را در پیش گرفت.

صبح توس: در سال‌های پایانی جنگ چه اتفاقاتی رخ داد؟

خواجوی: دشمن در سال‌های پایانی جنگ به عملیات‌های متحرک روی آورد و تقریباً هر شب به یک شهر یا یک جبهه حمله می‌کرد. مهران را از ما گرفت و در مناطقی مانند سومار نیز حملاتی انجام داد.

در سال ۱۳۶۵ عملیات کربلای یک انجام شد و دشمن در نهایت مجبور به عقب‌نشینی شد. پس از آن عملیات‌های کربلای چهار و کربلای پنج انجام شد.

در ادامه جنگ و پس از گذشت حدود هفت سال، قطعنامه ۵۹۸ مطرح شد. در این قطعنامه موضوعاتی مانند آتش‌بس، عقب‌نشینی به مرزها، تبادل اسرا، پرداخت غرامت، مشخص شدن متجاوز و محاکمه متجاوز مورد توجه قرار گرفته بود.

امام خمینی (ره) در ابتدا قطعنامه را نپذیرفتند، زیرا معتقد بودند پذیرش آن در آن مقطع ممکن است شرایط را برای کشور دشوار کند.

صبح توس: پس از آن چه اتفاقی افتاد و جنگ چگونه به پایان رسید؟

خواجوی: در سال ۱۳۶۶ جبهه‌های جنوب تا حدودی قفل شد و نیروها به سمت کردستان رفتند. در سال ۱۳۶۷ نیز جنگ شهرها و موشک‌باران شهرها شدت گرفت. از طرفی شرایط اقتصادی و تأمین امکانات نیز دشوار شده بود و تعداد نیروها کاهش پیدا کرده بود؛ در نتیجه آمار شهدا و جانبازان افزایش یافت.

دشمن دوباره حمله کرد و مناطقی مانند شلمچه و مهران را گرفت. در چنین شرایطی، مسئولان وقت نامه‌ای به امام خمینی (ره) نوشتند و اعلام کردند که اگر قرار باشد جنگ ادامه پیدا کند، امکانات و تجهیزات بیشتری مورد نیاز است.

در نهایت امام راحل با پذیرش قطعنامه موافقت کردند و قطعنامه در تاریخ ۲۷ تیرماه ۱۳۶۷ پذیرفته شد. اما پس از پذیرش قطعنامه، عراق دوباره حمله کرد. در همین مقطع، منافقان نیز عملیات فروغ جاویدان را آغاز کردند و از سمت مرزهای غربی به کشور حمله کردند.

صبح توس: نقش عملیات مرصاد در پایان جنگ چه بود؟

خواجوی: پس از حمله منافقین در عملیات فروغ جاویدان، عملیات مرصاد انجام شد. نیروهای منافقان با پشتیبانی عراق و حمایت آمریکا پیشروی کردند و حدود ۱۲۰ کیلومتر وارد خاک ایران شدند و به سمت اسلام‌آباد غرب حرکت کردند.

اما با آغاز عملیات مرصاد و با کمک خداوند، نیروهای ایرانی توانستند جلوی پیشروی آنها را بگیرند. تعداد زیادی از منافقین کشته شدند و باقی‌مانده نیروها نیز مجبور به فرار شدند و به سمت حامیان خود بازگشتند.

در همین عملیات بود که شهید حمیدرضا بامری، از شهدای شهرستان سرخس، به شهادت رسید و پیکرش نیز به کشور بازنگشت. در نهایت جنگ در سال ۱۳۶۷ به پایان رسید.

صبح توس: با توجه به این آمار و خاطرات، جایگاه مردم سرخس در دفاع مقدس را چگونه توصیف می‌کنید؟

خواجوی: مردم سرخس نیز مانند دیگر مردم کشور، در دفاع از میهن حضور داشتند. حدود ۲ هزار نفر از رزمندگان شهرستان در طول هشت سال دفاع مقدس به جبهه‌ها اعزام شدند و ۱۷۵ نفر از این عزیزان به شهادت رسیدند.

حدود ۴۰۰ جانباز و ۳۲ آزاده نیز حاصل حضور مردم این شهرستان در دوران دفاع مقدس هستند. همچنین هفت نفر از بانوان شهرستان به عنوان امدادگر در جبهه‌ها حضور پیدا کردند.

این آمار نشان می‌دهد که مردم سرخس در دوران دفاع مقدس سهم خود را در دفاع از کشور ادا کردند و باید یاد و خاطره شهدا، آزادگان، جانبازان و همه رزمندگان این دوران برای نسل‌های آینده حفظ شود.

انتهای خبر/