به گزارش خبرنگار سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «صبح توس»؛ مجتبی سالاری فعال رسانه‌ای در یادداشتی نوشت؛ از فروردین تا مهر ۱۴۰۳، ایران دو بار مستقیماً قدرت موشکی خود را به میدان آورد؛ دو عملیات که از یک سو ثمره سال‌ها خودباوری و پیشرفت دفاعی را نشان داد و از سوی دیگر، معادلات سیاسی و امنیتی منطقه را تحت تأثیر قرار داد.
روزی که معادله تغییر کرد
۲۵ فروردین ۱۴۰۳، آسمان منطقه شاهد یکی از متفاوت‌ترین عملیات‌های نظامی سال‌های اخیر بود؛ ایران در پاسخ به حمله به ساختمان کنسولی خود در دمشق، عملیات وعده صادق را آغاز کرد و برای نخستین‌بار در چنین مقیاسی، مستقیماً از خاک ایران اهدافی در سرزمین‌های اشغالی را هدف گرفت. صدها پهپاد و موشک در این عملیات به کار گرفته شدند و سامانه‌های پدافندی اسرائیل و نیروهای متحد آن برای مقابله با این حجم از پرتابه‌ها وارد عمل شدند.
اهمیت وعده صادق ۱ فقط در تعداد موشک‌ها و پهپادها نبود؛ اصل ماجرا در شکستن یک محاسبه قدیمی بود: اینکه فاصله جغرافیایی می‌تواند ایران را از پاسخ مستقیم بازدارد. بخشی از موشک‌های بالستیک از شبکه دفاعی عبور کردند و به اهدافی از جمله پایگاه نواتیم اصابت کردند. همین واقعیت نشان داد قدرت موشکی ایران دیگر صرفاً یک ظرفیت روی کاغذ نیست و می‌تواند در یک رویارویی واقعی به کار گرفته شود.
شش ماه تا نمایش یک توان تازه
شش ماه بعد، نوبت وعده صادق ۲ رسید؛ عملیاتی که در اول اکتبر ۲۰۲۴ با تمرکز بسیار بیشتر بر موشک‌های بالستیک انجام شد. گزارش رویترز از شلیک بیش از ۱۸۰ موشک حکایت دارد و در میان تسلیحات مورد استفاده، از موشک‌هایی مانند فتاح-۱ و خیبرشکن نام برده شده است؛ موشک‌هایی که استفاده از سوخت جامد و ویژگی‌های مانورپذیری در آن‌ها، زمان واکنش و دشواری رهگیری را افزایش می‌دهد.
اینجاست که فاصله میان وعده صادق ۱ و ۲ معنا پیدا می‌کند. در فاصله چند ماه، ایران دوباره وارد میدان شد؛ اما این‌بار با تجربه‌ای که از عملیات نخست به دست آمده بود و با تکیه بیشتر بر توان موشکی بالستیک. آنچه در آسمان دیده شد، محصول یک شب یا یک تصمیم مقطعی نبود؛ پشت آن، سال‌ها کار علمی، صنعتی، نظامی و فرماندهی قرار داشت.
ثمره سال‌ها خودباوری ایرانی
قدرت موشکی امروز ایران را نمی‌توان جدا از مسیری دید که طی دهه‌های گذشته در صنایع دفاعی کشور طی شده است. تحریم، تهدید و محدودیت دسترسی به تجهیزات خارجی، ایران را در برابر یک انتخاب قرار داد: وابستگی یا ساختن. مسیر دوم انتخاب شد و توسعه موشک، پهپاد، رادار و سامانه‌های پدافندی به یکی از محورهای مهم صنایع دفاعی کشور تبدیل شد.
حتی منابع تخصصی خارج از ایران نیز گستردگی این توان را تأیید کرده‌اند. مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی، ایران را صاحب یکی از بزرگ‌ترین و متنوع‌ترین زرادخانه‌های موشکی خاورمیانه توصیف می‌کند و به سرمایه‌گذاری این کشور برای افزایش دقت و قابلیت‌های موشکی اشاره دارد.
تحریم؛ از تهدید تا فرصت فناوری
تحریم قرار بود ایران را از فناوری‌های راهبردی دور کند؛ اما در حوزه دفاعی، فشار خارجی به یکی از انگیزه‌های جدی برای حرکت به سمت خودکفایی تبدیل شد. امروز وقتی از موشک‌های سوخت جامد، سامانه‌های هدایت و خانواده‌های متنوع موشکی سخن گفته می‌شود، صحبت از یک محصول منفرد نیست؛ سخن از شکل‌گیری یک زنجیره فناوری در داخل کشور است.
موشک‌های خانواده فاتح نمونه‌ای از همین مسیرند. فاتح-۳۱۳ با پیشران سوخت جامد و برد اعلامی ۵۰۰ کیلومتر، یکی از نسل‌های توسعه‌یافته این خانواده است و موشک ذوالفقار نیز با همین رویکرد سوخت جامد توسعه یافته است. منابع تخصصی، روند حرکت ایران از موشک‌های قدیمی‌تر سوخت مایع به سمت نمونه‌های متنوع‌تر سوخت جامد را یکی از ویژگی‌های مهم برنامه موشکی این کشور می‌دانند.
پشت این قدرت، یک فرماندهی ایستاده است
اما موشک فقط فلز، سوخت و موتور نیست. پشت هر سامانه، شبکه‌ای از دانش، نیروی انسانی، صنایع دفاعی، اطلاعات، فرماندهی و تصمیم‌گیری قرار دارد. در روایت رسمی جمهوری اسلامی، تقویت بنیه دفاعی و بازدارندگی کشور در امتداد سیاست‌های کلان رهبر انقلاب دنبال شده و فرماندهان نیروهای مسلح نیز اجرای این رویکرد را در میدان دنبال کرده‌اند.
وعده صادق در این نگاه، حاصل پیوند میان رهبری راهبردی، فرماندهی نظامی و توان جوانان و متخصصان ایرانی بود؛ نسلی که بخش مهمی از مسیر توسعه تجهیزات دفاعی را در داخل کشور طی کرده است. همین پیوند است که یک توان فنی را به قدرت عملیاتی تبدیل می‌کند.
موشک‌ها فقط در آسمان نماندند
اثرگذاری وعده صادق را نمی‌توان فقط در تصاویر شلیک موشک‌ها جست‌وجو کرد. وقتی یک عملیات نظامی باعث می‌شود آمریکا برای دفاع از اسرائیل وارد فرایند رهگیری شود، دولت‌های منطقه برای جلوگیری از گسترش جنگ به تکاپو بیفتند و بازارهای جهانی انرژی نسبت به احتمال تشدید درگیری واکنش نشان دهند، پیامدهای آن از میدان نظامی فراتر رفته است.
برای نمونه، پس از حمله موشکی اول اکتبر ۲۰۲۴، قیمت نفت افزایش یافت؛ رویترز گزارش کرد که نگرانی از اختلال احتمالی در عرضه نفت منطقه، بر بازار اثر گذاشته بود. ایران در آن زمان حدود ۳.۷ میلیون بشکه در روز نفت تولید می‌کرد و همین جایگاه، اهمیت هرگونه تشدید تنش پیرامون این کشور را برای بازار انرژی افزایش می‌داد.
نواتیم؛ تصویری از عبور موشک‌ها
در کنار همه ابعاد سیاسی و راهبردی، یکی از ملموس‌ترین نشانه‌های عملیات، تصاویر مربوط به پایگاه هوایی نواتیم بود. در هر دو عملیات، شواهد تصویری از اصابت موشک‌ها به این پایگاه منتشر شد. این تصاویر اهمیت دیگری هم داشتند: نشان دادند حتی در برابر یکی از گسترده‌ترین شبکه‌های پدافندی منطقه، همه پرتابه‌ها الزاماً در آسمان متوقف نمی‌شوند.
البته میزان دقیق خسارت و تأثیر آن بر توان عملیاتی پایگاه، موضوعی است که باید میان تصاویر قابل راستی‌آزمایی و ادعاهای طرفین تفکیک شود. اما اصل اصابت‌ها در تصاویر ماهواره‌ای قابل مشاهده بود و همین موضوع، بخشی از روایت میدان را از سطح ادعا به سطح شواهد تصویری نزدیک کرد.
تدبیر در میدان، فناوری در پشت صحنه
وعده صادق را نمی‌توان صرفاً با واژه حمله توضیح داد. در روایت جمهوری اسلامی، این عملیات بخشی از راهبرد بازدارندگی و پاسخ به اقدام نظامی علیه ایران بود؛ راهبردی که در آن تصمیم سیاسی، فرماندهی نظامی و توان فناورانه باید هم‌زمان عمل کنند.
از این منظر، آنچه در دو عملیات وعده صادق دیده شد، حاصل سال‌ها ایستادگی در برابر فشار خارجی بود؛ از اتاق‌های طراحی و کارخانه‌های صنایع دفاعی تا مراکز علمی و موشک‌هایی که در لحظه عملیات به سوی اهداف پرتاب شدند. قدرتی که امروز در میدان دیده می‌شود، یک‌شبه ساخته نشده است.
ایران؛ از تحریم تا اقتدار
داستان وعده صادق در نهایت فقط داستان دو عملیات موشکی نیست؛ داستان کشوری است که در چهار دهه گذشته زیر فشار تحریم و تهدید، بخش مهمی از توان دفاعی خود را توسعه داده و تلاش کرده امنیت ملی خود را به اراده قدرت‌های خارجی وابسته نکند.
وعده صادق ۱ و ۲ این مسیر را در برابر چشم جهان قرار دادند؛ از نخستین حمله مستقیم گسترده ایران تا استفاده متمرکزتر از موشک‌های بالستیک پیشرفته‌تر. این دو عملیات نشان دادند دانش ایرانی، صنعت دفاعی، فرماندهی نظامی و اراده سیاسی، وقتی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، می‌توانند یک توان بالقوه را به قدرتی قابل استفاده در میدان تبدیل کنند.
شاید به همین دلیل است که روایت وعده صادق را نباید فقط در لحظه برخورد یک موشک با یک هدف خلاصه کرد؛ پشت آن، سال‌ها خودباوری، مجاهدت علمی، سرمایه‌گذاری دفاعی و ایستادگی در برابر فشار خارجی قرار دارد؛ روایتی که برای ایران، فراتر از یک عملیات نظامی، بخشی از مسیر تلاش برای ساختن قدرت مستقل ملی است.
انتهای پیام/
نظرات (0)
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نظر را شما بگذارید!