به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «صبح توس»؛ عید سعید غدیر خم در فرهنگ شیعه تنها یک مناسبت تاریخی نیست، بلکه نقطه اوج تبیین مسئله ولایت و استمرار مسیر هدایت الهی پس از پیامبر اکرم (ص) به شمار میرود. فهم عمیق پیام غدیر، نیازمند نگاهی فراتر از یک رخداد تاریخی و توجه به ابعاد اعتقادی، تربیتی و اجتماعی این واقعه بزرگ است.
در همین راستا، به مناسبت فرارسیدن عید غدیر خم، گفتگویی تفصیلی با حجتالاسلام علی علویمقدم، کارشناس مسائل مذهبی، انجام دادهایم. وی در این گفتگو با تشریح مفهوم «عهد ولایت»، جایگاه غدیر در عالم هستی، نقش ولایت در رشد انسان، فلسفه ارتباط با اهلبیت (ع)، معنای انتظار و نسبت جامعه امروز با جبهه حق و باطل، ابعاد مختلف این عید بزرگ اسلامی را تبیین کرده است که مشروح آن را در ادامه میخوانید.
غدیر؛ عهدی که پیش از دنیا بسته شد
صبح توس: در روایات آمده است که روز غدیر در آسمان «یوم العهد المعهود» نامیده شده است. این تعبیر چه مفهومی دارد و چرا غدیر به عنوان عهدی شناختهشده معرفی شده است؟
علویمقدم: امام صادق (ع) در روایتی بسیار عمیق میفرمایند که خداوند هیچ پیامبری را مبعوث نکرد مگر اینکه در روز غدیر عید میگرفت. سپس حضرت میفرمایند نام این روز در آسمان «یوم العهد المعهود» است؛ یعنی روز عهد شناختهشده و پیمانی که از قبل مطرح بوده است.
ممکن است این سؤال پیش بیاید که اگر غدیر مربوط به معرفی امیرالمؤمنین (ع) پس از پیامبر اکرم (ص) است، چگونه پیش از وقوع آن شناخته شده بوده است؟ پاسخ در روایات مربوط به عوالم پیش از دنیا نهفته است. بر اساس روایات فراوان، انسان پیش از ورود به دنیا مراحلی را طی کرده و در یکی از این مراحل که از آن به عالم عهد، میثاق یا عالم ذر تعبیر میشود، خداوند از بندگان پیمان گرفت.
این پیمان تنها مربوط به ربوبیت الهی نبود؛ بلکه عهد ولایت نیز در آن مطرح شد. خداوند از انسانها خواست ولایت اولیای الهی را بپذیرند. کسانی که این عهد را پذیرفتند، زمینه هدایت بیشتری برای خود فراهم کردند. البته این پذیرش جبرآور نیست و انسان در دنیا همچنان اختیار دارد؛ اما آن پیمان، زمینهای برای سعادت یا شقاوت انسان به شمار میآید.
بنابراین، وقتی امام صادق (ع) از «عهد معهود» سخن میگویند، اشاره به همان پیمانی دارند که پیش از این عالم از انسانها گرفته شده و غدیر در حقیقت تجلی و یادآوری همان عهد در عالم دنیا است.
اختیار انسان در وفاداری یا شکستن پیمان ولایت
صبح توس: اگر این عهد در عوالم پیشین بسته شده، آیا سرنوشت انسان از قبل تعیین شده است یا همچنان اختیار دارد؟
علویمقدم: یکی از نکات مهم همینجاست که نباید دچار برداشت جبرگرایانه شویم. آنچه در عالم میثاق رخداده، زمینهسازی بوده است نه تعیین قطعی سرنوشت.
انسان در دنیا اختیار کامل دارد. همانطور که ممکن است فردی در عالم عهد ولایت را پذیرفته باشد؛ اما در دنیا مسیر دیگری انتخاب کند، امکان عکس آن نیز وجود دارد؛ یعنی کسی که زمینه کمتری داشته، در دنیا با انتخاب درست و مجاهدت به درجات بالای معنوی برسد.
بزرگان دین همواره تأکید کردهاند که اعمال انسان در دنیا میتواند بسیاری از کمبودها را جبران کند. توبه، ایمان، عمل صالح و پیروی از اولیای الهی، مسیر رشد را برای انسان باز میکند. به همین دلیل است که هیچ انسانی نباید مأیوس باشد و هیچکس نیز نباید به سابقه خود مغرور شود.
دعای عهد نیز دقیقاً بر همین اساس معنا پیدا میکند. در این دعا نمیگوییم «عهد میبندم»، بلکه میگوییم «تجدید عهد میکنم». یعنی پیمانی از قبل وجود داشته و ما هر روز آن را یادآوری و تازه میکنیم تا در مسیر آن باقی بمانیم.
حقیقت عهدی که با اهلبیت (ع) بستهایم
صبح توس: بسیاری از مردم میپرسند که این عهدی که با اهلبیت (ع) بستهایم دقیقاً چه ماهیتی دارد؟
علویمقدم: پاسخ این سؤال در زیارتهای اهلبیت (ع) بهویژه زیارت سرداب مقدس بسیار روشن بیان شده است. عهد ما با اهلبیت (ع) صرفاً یک علاقه قلبی یا اظهار محبت زبانی نیست.
ما در حقیقت تعهد دادهایم که همه سرمایههای خود را در مسیر رضایت خدا و اولیای الهی به کار بگیریم. این سرمایهها فقط مال و ثروت نیست؛ عمر، جوانی، علم، توانایی، استعداد، آبرو، زبان، چشم، گوش و تمام امکاناتی که خدا در اختیار ما قرار داده، جزو سرمایههای ما هستند.
انسان ناگزیر است این سرمایهها را در جایی هزینه کند. چشم باید چیزی را ببیند، گوش باید چیزی را بشنود و زبان باید سخنی بگوید. اگر این سرمایهها در مسیر ولایت هزینه نشوند، ناخواسته در مسیر دیگری قرار خواهند گرفت.
قرآن کریم دو جبهه بیشتر معرفی نمیکند؛ جبهه ولایت خدا و جبهه طاغوت. راه سومی وجود ندارد. انسان یا تحت ولایت الهی حرکت میکند یا در مسیر ولایت شیطان قرار میگیرد؛ بنابراین وفاداری به عهد غدیر یعنی استفاده از تمام ظرفیتهای زندگی در مسیر حق.
چرا ارتباط با اهلبیت (ع) موجب رشد انسان میشود؟
صبح توس: برخی تصور میکنند کمک به دین یا اهلبیت (ع) نوعی کمک به آنان است. نگاه صحیح در این زمینه چیست؟
علویمقدم: این تصور ناشی از شناخت ناقص نسبت به جایگاه اهلبیت (ع) است. اهلبیت (ع) هیچ نیازی به امکانات و سرمایههای ما ندارند. تمام عالم در اختیار اراده الهی است و اولیای خدا نیز از جانب خداوند بینیاز هستند.
وقتی امام رضا (ع) درباره پرداخت خمس سخن میگویند، تأکید میکنند که این کار موجب گشایش رزق و پاک شدن گناهان خود انسان میشود. در واقع، نفع اصلی به خود فرد بازمیگردد.
امیرالمؤمنین (ع) نیز میفرمایند اگر همه مردم دور من جمع شوند، چیزی بر عزت من افزوده نمیشود و اگر همه مرا ترک کنند، چیزی از عزت من کاسته نخواهد شد.
بنابراین، هر نوع خدمت، انفاق، حمایت یا هزینهکرد در مسیر اهلبیت (ع)، در حقیقت سرمایهگذاری برای رشد خود انسان است. انسان از طریق اتصال به سرچشمههای هدایت، از برکات معنوی و حتی مادی بهرهمند میشود.
ویژگیهای امام و فلسفه ولایت در اسلام
صبح توس: چرا خداوند مسئله ولایت را تا این اندازه مهم دانسته و انسان را به تبعیت از امام فراخوانده است؟
علویمقدم: علت این مسئله در ویژگیهای منحصربهفرد امام نهفته است. امام سه ویژگی اساسی دارد.
نخست اینکه علم او خطاناپذیر است. دوم اینکه عمل او نیز از خطا و گناه مصون است. سوم اینکه محبت و دلسوزی او نسبت به بندگان خدا از هر انسانی بیشتر است.
ما نسبت به آینده خود آگاهی نداریم و گاهی تصمیمهایی میگیریم که به ضرر دنیای یا آخرت ما تمام میشود. حتی بسیاری از مواقع نسبت به خودمان نیز دلسوزی کافی نداریم. اما امام هم آگاهتر از ماست و هم مهربانتر از ما نسبت به خودمان.
به همین دلیل پیامبر اکرم (ص) در غدیر ابتدا از مردم اقرار گرفتند که نسبت به خود آنان از خودشان سزاوارتر هستند. وقتی مردم این حقیقت را پذیرفتند، حضرت فرمودند: «هر کس من مولای او هستم، علی مولای اوست.»
بنابراین، ولایت به معنای سرپرستی آگاهانه و دلسوزانه برای هدایت انسان بهسوی کمال است.
راز رشد جهشی انسانها در عصر ظهور
صبح توس: در روایات آمده است که با ظهور امام زمان (عج)، عقلها کامل و جامعه انسانی متحول میشود. این تحول چگونه رخ خواهد داد؟
علویمقدم: بسیاری تصور میکنند این اتفاق صرفاً از طریق معجزه رخ میدهد؛ درحالیکه اصل ماجرا چیز دیگری است.
امام زمان (عج) انسان کامل هستند. وقتی جامعه بشری پس از تجربه شکستهای متعدد به این نتیجه برسد که راه نجات در تبعیت از حجت الهی است، خود را به آن حضرت خواهد سپرد. در نتیجه، کمالات امام در جامعه تجلی پیدا میکند.
نمونهای از این مسئله را در تاریخ انقلاب اسلامی مشاهده کردیم. جوانانی که پیش از انقلاب در فضایی متفاوت زندگی میکردند، پس از پیروزی انقلاب و تأثیرپذیری از شخصیت امام خمینی (ره)، به انسانهایی اهل ایثار، معنویت، شجاعت و فداکاری تبدیل شدند.
امام خمینی (ره) نه هر روز معجزه میکردند و نه برای همه کلاس ویژه برگزار میکردند؛ بلکه مردم با پذیرش ولایت و اعتماد به رهبری الهی، متحول شدند.
در عصر ظهور این اتفاق در سطحی بسیار گستردهتر و کاملتر رخ خواهد داد و جامعه انسانی شاهد شکوفایی ظرفیتهای عقلانی، اخلاقی و معنوی خواهد بود.
غدیر؛ فرصتی برای تجدید عهد با امام زمان (عج)
صبح توس: باتوجهبه این مباحث، پیام اصلی عید غدیر برای جامعه امروز چیست؟
علویمقدم: مهمترین پیام غدیر، تجدید عهد با ولایت است. غدیر فقط جشن و سرور نیست؛ بلکه فرصتی برای بازنگری در میزان وفاداری ما به پیمانی است که با خدا و اولیای الهی بستهایم.
باید از خود بپرسیم سرمایههای زندگی خود را در چه مسیری هزینه میکنیم؟ آیا عمر، توانایی، علم، آبرو و امکانات خود را در مسیر رضایت خدا قرار دادهایم یا در مسیرهای دیگر مصرف میکنیم؟
امروز نیز مانند همیشه دو جبهه در عالم وجود دارد؛ جبهه حق و جبهه باطل. انسان نمیتواند نسبت به این دو جبهه بیتفاوت باشد. غدیر به ما یادآوری میکند که جایگاه خود را در این نبرد دائمی مشخص کنیم.
اگر غدیر را به عنوان روز تجدید عهد با امیرالمؤمنین (ع) و فرزند برحقش حضرت ولیعصر (عج) بشناسیم، آنگاه این عید میتواند منشأ تحول فردی و اجتماعی در زندگی ما باشد.
در حقیقت، غدیر تنها یک خاطره تاریخی نیست؛ نقشه راهی برای امروز و فردای امت اسلامی است؛ راهی که با ولایت آغاز میشود و به سعادت دنیا و آخرت ختم خواهد شد.
انتهای خبر/
نظرات (0)
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نظر را شما بگذارید!