موسی‌الرضا عرفانی در گفتگو با خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «صبح توس»؛ اظهار کرد: مهم‌ترین تفاوت قطعنامه ۵۹۸ با قطعنامه‌های قبلی صادرشده در دوران جنگ تحمیلی این بود که این قطعنامه ذیل فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد قرار داشت در حالی که هیچ‌یک از قطعنامه‌های پیشین ذیل فصل هفتم نبودند. 

وی افزود: قطعنامه‌های قبلی بیشتر جنبه توصیه‌ای داشتند و الزام‌آور محسوب نمی‌شدند اما قطعنامه ۵۹۸ به نوعی برای هر دو کشور ایران و عراق اجباری بود و سازمان ملل و دبیرکل آن نیز باید اجرای آن را پیگیری می‌کردند.

این کارشناس سیاسی با اشاره به فضای صدور این قطعنامه افزود: در طول هشت سال جنگ قطعنامه‌های زیادی صادر شد و حتی پنج تا شش روز پس از آغاز جنگ نیز شورای امنیت قطعنامه صادر کرده بود، اما هیچ‌کدام از آن‌ها ذیل فصل هفتم منشور سازمان ملل نبودند و بیش از آنکه الزام‌آور باشند حالت توصیه‌ای داشتند. 

عرفانی تاکید کرد: مهم‌ترین ویژگی قطعنامه ۵۹۸ همین قرار گرفتن ذیل فصل هفتم بود ویژگی‌ای که آن را از همه قطعنامه‌های پیشین متمایز کرد و در نهایت به عاملی برای خاتمه جنگ تبدیل شد.

این کارشناس سیاسی درباره علت نپذیرفتن اولیه قطعنامه از سوی ایران گفت: عراق دو روز پس از صدور قطعنامه در تاریخ ۳۱ تیر ۱۳۶۶ آن را پذیرفت اما ایران و حضرت امام خمینی(ره) در ابتدا آن را نپذیرفتند. 

وی افزود: در آن مقطع مقام معظم رهبری نیز در سازمان ملل درباره این موضوع سخن گفتند و موضع جمهوری اسلامی ایران بر نپذیرفتن قطعنامه استوار بود.

عرفانی ادامه داد: مهم‌ترین دلیل نپذیرفتن ایران این بود که در متن قطعنامه آغازگر جنگ و متجاوز مشخص نشده بود موضوع غرامت‌ها نیز تعیین تکلیف نشده بود و از نگاه ایران این قطعنامه تحت فشار آمریکا صادر شده و ماهیتی یک‌طرفه داشت.

 وی تصریح کرد: این برداشت در ایران وجود داشت که شورای امنیت برای آنکه بتواند عراق را از وضعیت جنگی خارج کند این قطعنامه را تصویب کرده و به همین دلیل مفاد آن به سود ایران تنظیم نشده بود.

این کارشناس سیاسی افزود: یکی دیگر از ایرادهای اساسی این بود که در قطعنامه ۵۹۸ به‌صورت صریح از آغازگر جنگ نام برده نشد و تنها در بخشی از آن آمده بود که دبیرکل سازمان ملل باید گروهی را برای تعیین متجاوز و آغازگر جنگ مشخص کند.

 عرفانی گفت: فشار اصلی ایران نیز بر همین محور متمرکز بود که باید روشن شود چه کشوری جنگ را آغاز کرده چه طرفی متجاوز است و خسارت‌ها باید از سوی چه کسی پرداخت شود اما با فشار آمریکا این موضوع به‌صورت شفاف و صریح در متن نهایی گنجانده نشد.

وی در پاسخ به این پرسش که چرا ایران پس از حدود یک سال قطعنامه ۵۹۸ را پذیرفت گفت: بعد از گذشت یک سال از تصویب قطعنامه در شورای امنیت سازمان ملل فرماندهان نظامی و شماری از سیاستمداران کشور شرایط را به گونه‌ای برای حضرت امام ترسیم کردند که عملاً راهی جز پذیرش باقی نمانده بود. 

کارشناس سیاسی افزود: در آن مقطع مشکلات مالی و اقتصادی، کمبود سلاح و مهمات، دشواری‌های ناشی از ادامه جنگ و ناتوانی در تامین هزینه‌ها از جمله مسائلی بود که به‌صورت جدی مطرح شد.

عرفانی تصریح کرد: در نهایت حضرت امام خمینی(ره) با همان تعبیر معروف «نوشیدن جام زهر» اعلام کردند که جمهوری اسلامی ایران قطعنامه را می‌پذیرد.

 وی یادآور شد: این پذیرش در تاریخ ۲۷ تیر ۱۳۶۷ یعنی تقریباً یک سال پس از تصویب قطعنامه در سازمان ملل انجام شد.

این کارشناس سیاسی تاکید کرد: هرچند قرار گرفتن قطعنامه ذیل فصل هفتم منشور سازمان ملل نوعی فشار حقوقی و سیاسی بر ایران وارد می‌کرد اما این عامل به‌تنهایی تعیین‌کننده نبود و شرایط داخلی و میدانی کشور نقش بیشتری در پذیرش آن داشت.

عرفانی با اشاره به نقش چهره‌های داخلی در این تصمیم گفت: از ناحیه مرحوم هاشمی رفسنجانی، فرماندهان نظامی و دولت وقت بیشترین فشار برای پذیرش قطعنامه به حضرت امام وارد شد. 

وی افزود: استدلال اصلی این بود که کشور توان پرداخت هزینه‌های ادامه جنگ را ندارد خزانه خالی است، مهمات کافی در اختیار نیست و باید این قطعنامه پذیرفته شود.

 عرفانی گفت: بنابراین اگرچه فشار ناشی از فصل هفتم وجود داشت اما در عمل این شرایط داخلی و میدانی بود که تاثیر بیشتری در تصمیم نهایی گذاشت.

این کارشناس سیاسی درباره کشورهایی که پیگیر تصویب قطعنامه ۵۹۸ بودند نیز گفت: مهم‌ترین کشوری که برای تصویب این قطعنامه تلاش می‌کرد آمریکا بود کشوری که به‌طور آشکار طرفدار عراق محسوب می‌شد.

وی افزود: شوروی سابق نیز در کنار آمریکا به تصویب این قطعنامه کمک کرد از میان کشورهای عربی نیز امارات متحده عربی به دلیل آنکه در آن مقطع عضو غیردائم شورای امنیت سازمان ملل بود به‌صورت مستقیم در این زمینه نقش داشت.


عرفانی ادامه داد: البته نقش کشورهای عربی فقط به امارات محدود نبود و کشورهایی مانند مصر، سوریه، عربستان سعودی و کویت نیز در موضوع تصویب و اجرای قطعنامه بی‌تاثیر نبودند زیرا جنگ هم بر آن‌ها تاثیر منفی گذاشته بود و هم به دلیل نوع کمک‌ها و درگیری‌های سیاسی و منطقه‌ای از پیامدهای ادامه جنگ متاثر شده بودند با این حال بیشترین نقش در پیگیری تصویب قطعنامه ۵۹۸ را آمریکا ایفا کرد.


کارشناس سیاسی با اشاره به نقش اعضای دائم شورای امنیت گفت: در میان پنج عضو دائم آمریکا و شوروی سابق بیشترین نقش را در تصویب این قطعنامه داشتند و این اقدام نیز در جهت حمایت از عراق صورت گرفت.

وی افزود: قطعنامه ۵۹۸ در نهایت با ۱۵ رای مثبت تصویب شد و فشار آمریکا نقش مهمی در همراهی همه اعضا و رای مثبت آن‌ها ایفا کرد.

عرفانی همچنین درباره نقش دبیرکل سازمان ملل در اجرای قطعنامه گفت: دبیرکل وقت سازمان ملل نقش موثری در اجرای قطعنامه ۵۹۸ داشت و از سازوکارهای بین‌المللی نیز برای پیشبرد آن استفاده شد.

کارشناس سیاسی افزود: با این حال طولانی شدن جنگ، مثبت نبودن نتیجه ادامه درگیری برای دو کشور، الزام‌آور بودن فصل هفتم و شرایطی که در داخل کشور ترسیم می‌شد همگی در کنار هم به اجرای این قطعنامه کمک کردند هرچند نقش عوامل داخلی از سایر عوامل پررنگ‌تر بود.


عرفانی در ادامه اظهار کرد: ایران حدود یک سال طول کشید تا قطعنامه را بپذیرد در حالی که عراق بلافاصله و دو روز بعد از تصویب آن را قبول کرده بود.

 وی افزود: در این مدت سازمان ملل یا شورای امنیت اقدام خاصی علیه ایران انجام ندادند هرچند این احتمال وجود داشت که اگر این روند طولانی‌تر شود و ایران همچنان از پذیرش قطعنامه خودداری کند زمینه برای فشارهای بیشتر یا حتی اقداماتی از سوی آمریکا و شورای امنیت علیه ایران فراهم شود با این حال در همان بازه یک‌ساله که ایران قطعنامه را نپذیرفته بود اقدام عملی مشخصی علیه جمهوری اسلامی ایران صورت نگرفت.

عرفانی پذیرش قطعنامه ۵۹۸ را تصمیمی واقع‌گرایانه توصیف کرد و گفت: این تصمیم برای منافع ملی ایران مفید بود این قطعنامه به‌دلیل قرار گرفتن ذیل فصل هفتم عملاً مصوبه‌ای اجباری بود و از سوی دیگر فشارهای حقوق بشری و سیاسی نیز علیه ایران وجود داشت.

 وی گفت: جمهوری اسلامی ایران از نظر نظامی توان پاسخگویی همزمان به همه کشورهایی را که از عراق حمایت می‌کردند نداشت و ادامه جنگ میان دو کشور مسلمان آن هم در شرایطی که شورای امنیت و سازمان ملل به سمت حمایت از عراق متمایل بودند به سود ایران نبود.

کارشناس سیاسی خاطرنشان کرد: صدام در آن دوره به‌صورت وحشیانه از بمب‌های شیمیایی استفاده می‌کرد مناطق مسکونی را هدف قرار می‌داد و از کشورهای دیگر نیز امکانات و تجهیزات نظامی می‌گرفت. 

وی گفت: بر همین اساس با وجود همه مشکلات و نواقصی که قطعنامه ۵۹۸ داشت پذیرش آن برای نظام جمهوری اسلامی ایران و شرایط آن زمان بهتر و معقول‌تر از ادامه جنگ بود.

انتهای خبر/