به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «صبح توس»، در هفته‌های اخیر، ایران وارد فازی جدید از جنگ با دشمنان خود شده است؛ فازی که تمرکز آن دیگر صرفاً نظامی نیست و به عرصه اقتصادی و دریایی کشیده شده است. در پاسخ به تهدیدات و محاصره دریایی آمریکا و اسرائیل، جمهوری اسلامی اقدام به بستن تنگه استراتژیک هرمز کرده است تا از حقوق خود در تأمین صادرات انرژی و امنیت دریایی دفاع کند. همزمان، دشمن با فشار اقتصادی و ایجاد محدودیت در زنجیره تأمین کالاهای اساسی، تلاش می‌کند از طریق جنگ اقتصادی به اهدافی دست یابد که در میدان نظامی ناکام مانده است.

میثم ظهوریان، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی در گفتگو با خبرنگار «صبح توس»، به تشریح برنامه‌ها و اقدامات مجلس برای مقابله با تهدیدهای اقتصادی ناشی از جنگ پرداخته است.

صبح توس: با توجه به اینکه جنگ از حالت قبلی خود خارج و وارد فاز اقتصادی شده، برنامه مجلس برای مقابله با این تهدید چیست؟

ظهوریان: الان مسئله‌ای که وجود دارد این است که با توجه به شرایطی که بر کشور حاکم بوده، تصمیم گرفته شد جلسات علنی مجلس برگزار نشود. ما در قالب کنترل اقتصادی تلاش کردیم، چون عمده بحث در جنبه نظارتی و فعال شدن بیشتر دستگاه‌ها در برابر عوامل تولیدکننده تورم و موتورهای تولیدکننده تورم بوده است. طی این چند هفته سعی کردیم با نهادهای مختلفی که در این موضوع ذی‌نفع هستند جلساتی داشته باشیم؛ از جمله وزارت صمت، سازمان توسعه تجارت، جهاد کشاورزی، بانک مرکزی، وزارت اقتصاد، شرکت نفت و پتروشیمی، موضوع این جلسات آسیب‌های جنگ، بحث صادرات و ظرفیت‌های صادراتی کشور بوده است.

مسئولان در حال حاضر نیز زحمت می‌کشند اما شرایط جنگی اقتضا می‌کند که این تلاش‌ها دو برابر شرایط عادی باشد، به‌ویژه اینکه شرایط اقتصادی موجود ممکن است زمینه سوءاستفاده برخی سوداگران را فراهم کند، همان‌گونه که مشاهده می‌شود، بعضی شرکت‌های خودروسازی به بهانه بحث ورق فولادی، در حالی که خود شرکت‌های فولادی اعلام کرده‌اند تا سه یا چهار ماه آینده امکان عرضه در حد نیازهای اصلی کشور را دارند، حدود ۴۰ درصد قیمت خود را افزایش داده‌اند، این مسئله نشان می‌دهد بخشی از بازیگران گردن‌کلفت اقتصادی از شرایط سوءاستفاده می‌کنند و این موضوع نیازمند تحرک بیشتر، هم در سطح دستگاه‌های دولتی متولی امر و هم در سطح دستگاه‌های قضایی و امنیتی است.

وقتی از برخورد با احتکار و گران‌فروشی سخن می‌گوییم، منظور صرفاً کاسب خردی نیست که کالا را گران‌تر به دستش رسانده‌اند؛ تمرکز باید بر دانه‌درشت‌هایی باشد که در این فضا از شرایط اقتصادی سوءاستفاده می‌کنند، مجلس نیز در قالب تلاش‌های نظارتی مختلف، چه در کمیسیون اقتصادی و چه در جلسات مستقل با دستگاه‌ها، تلاش کرده است گزارش دقیقی از وضعیت اقتصادی کشور، تهدیدها و فرصت‌های ناشی از جنگ تهیه و به دستگاه‌های متولی تصمیم‌گیر ارائه کند تا امکان مقابله با این سوداگری و آسیب‌ها فراهم شود.

صبح توس: به نظر شما چه مقدار از این گرانی‌های بی‌سابقه مربوط به جنگ است و چه مقدار مربوط به احتکار؟

ظهوریان: هر دو عامل در کنار هم مؤثر هستند، خود جنگ قطعاً مؤثر است، بدون تعارف باید گفت دشمن در عرصه نظامی جنگ را آغاز کرد اما به اهداف خود نرسید و عملاً از نیروهای مسلح ما سیلی خورد، اکنون راهبرد خود را از عرصه نظامی تغییر داده و وارد عرصه اقتصاد شده است، بحث محاصره دریایی نیز امروز مطرح می‌شود و طبیعتاً کارکرد آن این است که از طریق ایجاد فشار اقتصادی به اهدافی دست پیدا کند که در جنگ نظامی به آن نرسید.

محاصره دریایی منابع درآمد نفتی ما را کاهش می‌دهد زیرا صادرات نفت کشور را کم می‌کند و از سوی دیگر زنجیره تأمین کالای اساسی را دچار چالش می‌سازد، البته بخشی از مسیرهای جایگزین را از طریق مسیرهای زمینی پیدا کرده‌ایم اما این مسیرها محدود هستند و هزینه بالاتری دارند.

بخش دیگری از مشکلات به سیاست‌های ارزی بازمی‌گردد وقتی درباره تورم صحبت می‌کنیم، این مسئله پیش از جنگ نیز وجود داشت و بخش زیادی از آن ناشی از سیاست‌های اقتصادی و مشخصاً سیاست‌های ارزی دولت بود که در قالب پروژه‌های شوک‌درمانی اجرا شد، ابتدا ارز کالاهای غیر اساسی از ۷۰ هزار تومان به ۱۴۰ هزار تومان افزایش یافت و شوک بزرگی به واحدهای کسب‌وکار وارد کرد، سپس ارز کالاهای اساسی از ۲۸ هزار تومان افزایش یافت و طبیعتاً کسب‌وکارها را با چالش جدی مواجه ساخت.

مهم‌ترین مسئله در این شرایط، تأمین سرمایه در گردش بود، واحدی که پیش از این با یک میزان سرمایه مواد اولیه خود را تأمین می‌کرد، اکنون باید چند برابر همان مبلغ را تأمین کند، این مسئله برای تولیدکنندگان کوچک و متوسط، به‌ویژه در حوزه تولید مرغ، گوشت و سایر کالاهای اساسی، چالش جدی ایجاد کرد، راه‌حل نیز تأمین سرمایه در گردش از طریق تسهیلات بانکی بود اما این اتفاق رخ نداد و دولت محدودیت‌هایی برای تسهیلات بانکی واحدهای کوچک و متوسط ایجاد کرد، نتیجه این وضعیت، خروج بخشی از تولید از چرخه اقتصادی و بروز پدیده‌هایی مانند کشتار جوجه‌ها بود، این شوک‌های سمت عرضه، آثار تورمی بیشتری نسبت به مباحثی مانند نقدینگی دارند.

صبح توس: امکان تشکیل تیمی مردم‌پایه برای نظارت و مبارزه با احتکار و مفاسد اقتصادی وجود دارد یا خیر؟

ظهوریان: حتماً دستگاه‌هایی که متولی مقابله با احتکار هستند باید از ظرفیت مهم مردم استفاده کنند. اگر مفهوم مردمی‌سازی را که رهبر انقلاب مطرح کرده‌اند به رسمیت می‌شناسیم، همان‌گونه که امروز بخش زیادی از بار امنیت داخلی را خود مردم از دوش دستگاه‌های انتظامی و امنیتی برداشته‌اند، در فضای اقتصادی نیز می‌توان از همین ظرفیت بهره برد.

این مسئله می‌تواند در عرصه نظارت، شناسایی تخلفات و حتی در نگاه بلندمدت‌تر در مدیریت واحدها و شرکت‌های دولتی مطرح شود، باید در فضای اقتصادی بیشتر به مردم بها داده شود و کمک کرد بخش حقیقی و مردمی اقتصاد در کنار بخش دولتی رشد کند، همان‌طور که در این ۷۰ روز عملاً امنیت محله‌محور در کشور برقرار شد، در اقتصاد نیز می‌توان الگوهایی برای مشارکت بیشتر مردم تعریف کرد.

صبح توس: چرا اقلام داخلی نیز گران شده‌اند؟

ظهوریان: وقتی قیمت ارز افزایش پیدا می‌کند، این مسئله فقط مربوط به کالاهای وارداتی نیست، ما بخش زیادی از اقتصاد خود را به دلار گره زده‌ایم؛ حتی کالاهایی که الزاماً وارداتی نیستند، کالاهایی که در بورس کالا عرضه می‌شوند، بر اساس قیمت جهانی ضرب در دلار بازار آزاد قیمت‌گذاری می‌شوند و این مسئله در اختیار خود ما بوده است.

حتی واحدهایی که مستقیماً واردات ندارند نیز به دلیل وابستگی بخشی از زنجیره تولیدشان به کالاهای وارداتی یا بورس کالا تحت تأثیر قرار می‌گیرند، علاوه بر این، کل اقتصاد دچار تورم شده و تولیدکنندگان انتظارات خود را بر همین اساس تنظیم می‌کنند، در اقتصاد ایران، نرخ ارز به‌صورت سنتی شاخص انتظارات تورمی بوده و معمولاً قیمت کالاها دیر یا زود خود را با نرخ ارز تنظیم می‌کنند، دلاری شدن اقتصاد کشور این مسئله را تشدید کرده است.

صبح توس: آیا می‌توان از نقدینگی موجود در کشور برای ساخت یا راه‌اندازی زیرساخت‌ها استفاده کرد؟

ظهوریان: بله. ظرفیت خلق پول یا خلق نقدینگی تقریباً در تمام پروژه‌های موفق بازسازی پس از جنگ در دنیا یکی از محورهای اصلی بوده است، ژاپن بعد از جنگ جهانی دوم و آلمان پس از جنگ جهانی اول نمونه‌های روشن آن هستند، محور این پروژه‌های موفق، هدایت اعتبارات بانکی و خلق پول به سمت اولویت‌های کشور بوده است.

سال گذشته حدود ۱۱ هزار همت خلق پول در نظام بانکی داشتیم اگر این خلق پول امسال نیز انجام شود، باید در خدمت بازسازی، نوسازی اقتصادی کشور، تأمین سرمایه در گردش واحدهای تولیدی و صادرات‌محور قرار گیرد اگر همان مسیر قبلی ادامه پیدا کند و این منابع صرف شرکت‌های وابسته بانکی، خام‌فروشی یا پروژه‌های کم‌اولویت شود، فشار جنگ اقتصادی بیشتر خواهد شد، امروز نیازمند هدایت اعتباری جدی هستیم؛ به این معنا که بانک مرکزی تضمین کند بخش بزرگی از تسهیلات بانکی به سمت اولویت‌های کشور و بازسازی پساجنگ هدایت شود.

صبح توس: برآورد شما از خسارت‌های فولاد و پتروشیمی چقدر است و بازسازی آن‌ها چه مقدار هزینه دارد؟

ظهوریان: برآورد رسمی دولت از مجموع خسارات جنگ حدود ۲۸ میلیارد دلار است، از این میزان حدود ۶ میلیارد دلار مربوط به پتروشیمی‌ها، حدود ۳ تا ۴ میلیارد دلار مربوط به واحدهای فولادی و حدود ۸ میلیارد دلار مربوط به حوزه گاز است.

این خسارات غیرقابل جبران نیست، یکی از منابع مهم، تعهدات ارزی ایفا نشده شرکت‌های پتروشیمی است که حدود ۲۰ میلیارد دلار برآورد می‌شود، این منابع می‌تواند در کوتاه‌مدت به بازسازی پتروشیمی‌ها کمک کند، به‌ویژه اینکه عمده آسیب پتروشیمی‌ها در حوزه انرژی بوده و خطوط اصلی فرآیند آسیب جدی ندیده‌اند و پست‌های انتقال نیز در کوتاه‌مدت قابل بازسازی هستند.

ظرفیت دیگر، نظام بانکی است اگر بخشی از خلق پول به جای ساخت پروژه‌های بدون اولویت، واردات کالای لوکس یا سوداگری در بازار ارز و مسکن، صرف بازسازی شود، بخش مهمی از خسارات قابل جبران خواهد بود همچنین تأمین مالی زمین‌محور ظرفیت مهمی است. طبق برآورد مرکز پژوهش‌های مجلس، اگر فقط ۲۵ هزار هکتار از زمین‌های دولتی وارد پروژه مشارکتی شود، حدود ۱۴۰۰ همت تأمین مالی قابل تحقق است.

صبح توس: چرا در دوران جنگ قیمت دلار کاهش می‌یابد ولی در دوران آتش‌بس سیر صعودی پیدا می‌کند؟

ظهوریان: یکی از دلایل این مسئله آن است که در فضای جنگ بخشی از تقاضاهای ارزی سرکوب می‌شود، روند واردات کندتر می‌شود و همین موضوع جهش‌های ارزی را تا حدی کنترل می‌کند.

اما مسئله مهم‌تر، ضعف تصمیم‌گیری اقتصادی است، ما به یک اتاق جنگ اقتصادی چابک نیاز داریم که خارج از بروکراسی اداری بتواند تصمیم‌گیری کند، متأسفانه گزارش‌هایی وجود داشت که حتی در ایام جنگ، برخی در حال طراحی شوک قیمتی در حوزه نان و انرژی بودند؛ اقداماتی که می‌تواند تمام آورده‌های اجتماعی جنگ را از بین ببرد و ترازنامه اجتماعی جنگ را منفی کند، این اقدامات واقعاً نگران‌کننده است و نوعی جنایت اقتصادی محسوب می‌شود.

صبح توس: چرا ظرفیت واردات از مسیرهای زمینی محدود است؟

ظهوریان: مرزهای زمینی ما گسترده است و طبیعتاً بخشی از واردات را می‌توان از این مسیرها جبران کرد، اما ظرفیت زیرساختی ما محدود است.

سرمایه‌گذاری لازم در مبادی ورودی و مسیرهای ریلی انجام نشده است، بارها در این زمینه به مسئولان مربوطه تذکر داده شد اما اقدام مؤثری صورت نگرفت.

از سوی دیگر، تجارت خارجی ما به‌صورت سنتی دریا‌محور بوده است. بخشی از کالاهای اساسی نیز اساساً واردات زمینی برایشان توجیه اقتصادی ندارد؛ برای مثال کالاهایی که از برزیل وارد می‌شوند اگر از مسیر زمینی منتقل شوند هزینه بسیار بیشتری خواهند داشت بنابراین مسئله فقط زمان نیست، بلکه هزینه تمام‌شده نیز اهمیت دارد با این حال در شرایط جنگی باید از همه ظرفیت‌ها برای مقابله با این فشار اقتصادی و راهزنی دریایی استفاده کرد.

انتهای خبر/