جنگ ۱۲ روزه، تجلی مقاومت حسینی در ایران

به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «صبح توس»، جنگ تحمیلی ۱۲ روزه میان ایران و رژیم صهیونیستی، به رغم کوتاهی مدت زمان آن، نمادی از اتحاد و همدلی ملی بی‌نظیر در تاریخ معاصر ایران به شمار می‌آید.

انسجامی که در این مقطع حساس شکل گرفت ریشه در باورها و اعتقادات عمیق مردم نسبت به وطن، دین و آرمان‌های انقلاب اسلامی داشت در این میان، پیوندهای اعتقادی و وطن‌پرستی، نقش برجسته‌ای ایفا کردند و این اتحاد، فراتر از مرزهای جغرافیایی، به همدلی جهانی میان آزادی‌خواهان و مسلمانان انجامید.

در این گفتگو، سید حسین سیدموسوی، عضو هیأت علمی گروه معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد به بررسی عوامل اصلی شکل‌گیری انسجام ملی ایران در جنگ ۱۲ روزه، ارتباط آن با قیام عاشورا و تأثیر آموزه «هیهات منّا الذله» امام حسین (ع) بر نظریه مقاومت جمهوری اسلامی پرداخته است، همچنین، نگاهی به پیامدهای فرهنگی و سیاسی این اتحاد، از جمله خوانش نمادین سرود «ای ایران» و نقش آن در تقویت ملی‌گرایی اسلامی و خلع سلاح مخالفان سیاسی، خواهیم داشت.

صبح توس: چه عواملی باعث شکل‌گیری انسجام ملی ایران در جنگ تحمیلی ۱۲ روزه شد؟

سیدموسوی: در شکل‌گیری انسجام ملی در جنگ ۱۲ روزه، عوامل مختلفی وجود دارد که یکی از مهم‌ترین آن‌ها، بُعد اعتقادی است. ملت ایران مخالف جدی اسرائیل است و شاید یکی از دلایل اصلی شکل‌گیری انقلاب اسلامی نیز همین موضوع بوده که بنیان‌گذار جمهوری اسلامی و نیروهای متدین مخالف اشغالگری اسرائیل در منطقه بودند؛ این رویارویی مستقیم با اسرائیل از نظر اعتقادی را می‌توان یک آرزوی دیرینه دانست که همواره امید می‌رفت روزی تحقق یابد و ملت بتواند به طور مستقیم با آن‌ها درگیر شود.

نکته دیگر، نقش مؤمنان و پایبندان به نظام است که جمعیت قابل توجهی را شامل می‌شوند. در انتخابات گذشته، حدود ۱۴ میلیون رأی به آقای دکتر جلیلی داده شد و همین افراد، پای کار انقلاب هستند.

نکته بعدی در مورد این انسجام، بحث وطن‌پرستی و اعتقاد به تمامیت ارضی کشور است. ممکن است گروهی باشند که اعتقادات مذهبی و ایدئولوژیک تیپ اول را نداشته باشند، اما اعتقادات تیپ دوم، یعنی تعهد به حفظ خاک و مرزهای کشور، را داشته باشند. البته این منافاتی ندارد که فرد هم مذهبی، انقلابی و مخالف اسرائیل باشد و هم وطن‌دوست و وطن‌پرست.

از پیامبر اکرم (ص) نقل شده است: «حب‌الوطن من الایمان»؛ این احساس عشق به میهن و دوست داشتن ایران، این که به تمامیت ارضی آن خدشه‌ای وارد نشود و کشور تکه‌تکه نشود، حتی در میان غیرانقلابیون و حتی مخالفان نظام جمهوری اسلامی نیز قابل مشاهده بود. در این ماجرا، افرادی که معتقد بودند اسرائیل باید به ایران حمله کند، به‌شدت تقبیح شدند و حتی گاهی به‌عنوان جاسوس نامیده شدند.

این دو عامل مهم، به نظر من، باعث شد که در جنگ ۱۲ روزه یک انسجام ملی شکل بگیرد و همه در میدان حاضر شوند. این انسجام، پشتوانه‌ای قوی برای نیروهای سیاسی فعال در حوزه سیاست و همچنین نیروهای نظامی که به‌طور مستقیم درگیر بودند، ایجاد کرد. از سوی دیگر، این همبستگی، تحمل خسارات ناشی از درگیری را نیز افزایش داد؛ چراکه وقتی انسجام ملی به وجود می‌آید، پذیرش و درک سختی‌ها و هزینه‌ها برای مردم آسان‌تر می‌شود.

صبح توس: چرا روایت حماسه دفاع مقدس ۱۲ روزه را می‌توان امتداد عاشورا دانست؟

سیدموسوی: واقعه عاشورا در واقع در برابر انحرافی که در دین اسلام به وجود آمده بود رخ داد؛ انحرافی که باعث شد تمام زحمات پیامبر اسلام (ص) توسط بنی‌امیه از بین برود. متأسفانه، این وضعیت امروز هم در جهان اسلام تکرار شده است. بسیاری از کشورهای مسلمان ــ که شمارشان به بیش از ۵۰ کشور می‌رسد ــ دچار چنین انحرافی شده‌اند و تنها کشوری که در برابر اسرائیل ایستاده، ایران است.

همان‌طور که در مطبوعات و رسانه‌ها قابل مشاهده است، انسان‌ها و شخصیت‌های مختلف در کشورهای گوناگون به این نکته اذعان کرده‌اند که تنها ایران است که در مقابل اسرائیل ایستادگی کرده، در حالی که حتی برخی کشورهای همسایه اسرائیل، مانند عربستان، مصر و اردن نه تنها از دفاع ایران در برابر حملات رژیم جعلی صهیونی حمایت نکرده‌اند بلکه به مخالفت نیز پرداخته‌اند و حتی از این رژیم کودک‌کش دفاع کرده‌اند.

امام حسین (ع) نیز با شرایط مشابهی روبه‌رو بود. یاران او، که در کربلا به شهادت رسیدند، حدود ۱۴۰ نفر بودند و در آن زمان، مسلمانانی که حاضر به یاری او شدند بسیار اندک بودند. از این جهت، شعار «هیهات منّا الذله» همیشه در میان ما، به‌ویژه شیعیان، زنده است.

بر همین اساس، می‌توان گفت که دفاع امروز ایران دنباله و امتداد عاشورا است؛ به‌خصوص که همان‌گونه که در عاشورا جبهه نفاق و دشمنان قسم‌خورده در برابر امام حسین ایستادند، امروز نیز دشمنان ایران ــ چه اروپایی‌ها، چه آمریکایی‌ها، چه اسرائیلی‌ها و حتی برخی کشورهای مسلمان که از وضعیت خود ترس و واهمه دارند ــ در مقابل کشور ما صف‌آرایی کرده‌اند.

این شباهت‌ها، به‌ویژه با در نظر گرفتن این‌که رویداد جنگ ۱۲ روزه در ماه محرم رخ داد و یاد و ذکر امام حسین (ع) در همه جا زنده بود، باعث می‌شود بتوان این مقاومت را به‌روشنی ادامه عاشورا دانست.

صبح توس: نظریه مقاومت جمهوری اسلامی چگونه از آموزه «هیهات منّا الذلة» امام حسین(ع) الهام گرفته است؟

سیدموسوی: مقاومت امام حسین (ع) تنها الگوی شیعیان نیست. در سال‌های اخیر، زمانی که ما از فلسطینی‌ها دفاع کردیم، پدیده جالبی رخ داد و آن این‌که برخی از اهل‌سنت، شیعه شدند یا دست‌کم این باور در میان اهل‌سنت ایجاد شد که شیعه می‌تواند در برابر ظلم بایستد، در حالی که اهل‌سنت این‌گونه عمل نمی‌کنند.

حتی خطیب جمعه مکه در سخنانی به فلسطینی‌ها گفت: «گرسنگی می‌کشیم، خیلی عالی است، این گرسنگی نوعی تهذیب نفس است»؛ اما در پایان افزود: «ما جز آنچه حاکمان صلاح بدانند، اقدامی نمی‌کنیم».

این مفهوم مقاومت، که باعث شده اسلام در طول قرون متمادی زنده بماند، نتیجه و دستاورد قیام امام حسین (ع) است؛ نکته‌ای که ائمه (ع) نیز همواره بر آن تأکید کرده‌اند. ما معتقدیم همه ائمه یک نور واحدند و از هیچ جهت تفاوتی با هم ندارند، اما در عمل، برای امام حسین (ع) بیش از سایر ائمه، بزرگداشت و یادآوری انجام می‌شود. یکی از دلایل این امر، اهمیت حادثه عاشورا و نقش ویژه آن در زنده نگه‌داشتن اسلام است؛ خود ائمه نیز از این امر حمایت کرده و در بزرگداشت آن کوشیده‌اند.

حادثه‌ای که حتی به طفل شیرخوار رحم نکردند، طبیعتاً اندیشه‌ای را به همراه دارد که می‌تواند هم برای کسانی که به نظام و اسلام معتقدند و هم برای کسانی که با وجود نداشتن این اعتقاد، بر سرفرازی، دفاع از کشور و پاسداری از حیثیت خود تأکید دارند، الگو باشد.

همان‌طور که در مورد مهاتما گاندی جمله معروفی وجود دارد: «من مقاومت را از امام حسین آموختم». این نشان می‌دهد که نهضت امام حسین می‌تواند سرمشق هر آزاده‌ای، صرف‌نظر از دین و مذهب او، باشد.

صبح توس: چه ویژگی‌های مشترکی میان عاشورا و مقاومت ۱۲ روزه دیده می‌شود که باعث همدلی جهانی شده است؟

سیدموسوی: همدلی جهانی، از یک سو، در میان مسلمانان شکل گرفت. همان‌طور که پیش‌تر اشاره کردم، مسلمانان نسبت به هم‌کیشان خود حس مقدسی دارند که همان دفاع از آن‌هاست.

از سوی دیگر، در میان غیرمسلمانان نیز آزادگان جهان ــ که عموم انسان‌ها با فطرت پاک خود چنین احساسی دارند ــ از این واقعیت که کشوری در برابر اسرائیل ایستاده و آن را با ضربات متعدد چنان تحت فشار قرار داده که ناچار گفته «تسلیم هستیم، لطفاً دیگر حمله نکنید» استقبال کردند. این رویداد برای بسیاری از آزادی‌خواهان جهان الهام‌بخش بود.

به‌عنوان نمونه، یکی از نویسندگان انگلیسی نوشته بود: «به هر حال، اسرائیلی‌ها فهمیدند که جنگ با کودکان بی‌سلاح تفاوت زیادی با رویارویی با یک نیروی مقاوم دارد». چنین اتفاقاتی همدلی جهانی را برانگیخت، هرچند رسانه‌های بین‌المللی این موضوع را به‌درستی بازتاب ندادند، اما مردم جهان آن را درک کردند.

امروز ما به‌عنوان یک ایرانی، چه در میان کشورهای مسلمان و چه در میان کشورهای غیرمسلمان، می‌توانیم با غرور و سربلندی ظاهر شویم. این همدلی، که میان آزادگان جهان جریان دارد ــ حتی اگر در قالب تظاهرات خیابانی نمود پیدا نکند ــ همچنان وجود دارد. آن‌ها می‌دانند کشوری از مظلوم دفاع می‌کند و این اقدام را تمجید کرده و برای آن احترام قائل هستند.

صبح توس: خوانش حسینی از سرود «ای ایران ایران…» در شب عاشورا چه پیام سیاسی و فرهنگی داشت؟

سیدموسوی: در این زمینه، یک هوشمندی فوق‌العاده زیبا از سوی مقام معظم رهبری رخ داد. حضور ایشان در آن رویداد، تحلیل‌های مختلفی را به همراه داشت. از جمله این‌که از مداح خواسته شد سرود «ای ایران» را بخواند.

می‌دانید که برخی از مخالفان نظام در خارج از کشور شعار «نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران» را مطرح می‌کنند. اما این اقدام، در عمل نشان داد که «هم غزه و هم لبنان، جانم فدای ایران» است. فردی که می‌گوید «جانم فدای ایران»، در واقع بر همان تعهدی تأکید می‌کند که ملت ایران در جنگ تحمیلی هشت‌ساله نیز ثابت کرد و اجازه نداد یک وجب از خاک کشور کم شود؛ در حالی که در دو یا سه قرن اخیر، بخش‌های مختلفی از این سرزمین جدا شد که آخرین آن بحرین بود.

این بار نیز، فردی آمد و گفت «جانم فدای ایران» و «جانم فدای زبان فارسی». این انتخاب، فوق‌العاده هوشمندانه بود؛ چراکه مخالفان نظام را عملاً خلع سلاح کرد. در هر گروه و جریانی از مخالفان، عده‌ای رهبر فکری هستند و عده‌ای نیز طرفدار. طرفداران آن‌ها وقتی دیدند رهبر جمهوری اسلامی ــ که آن‌ها مخالفش هستند ــ نیز در کنار ایران ایستاده، متوجه شدند این سرود، نقطه مشترکی بین همه موافقان و مخالفان است؛ چه مسلمان و چه غیرمسلمان، چه در داخل کشور و چه در خارج.

این اتفاق، نقشی بسیار مهم در ایجاد و استمرار انسجام ملی ایفا کرد. ریشه این نگاه را می‌توان در جمله پیامبر اسلام (ص) یافت که فرمود: «حب‌الوطن من الایمان».

این اقدام بسیاری از مخالفان جمهوری اسلامی را خلع سلاح کرد. از سوی دیگر، کسانی که تا پیش از این بی‌تفاوت بودند ــ به تعبیر سیاسیون، «خاکستری‌ها» ــ را به سمت انقلاب کشاند.

از نظر فرهنگی نیز، این اقدام موجب تقویت ملی‌گرایی شد؛ ملی‌گرایی اسلامی که بر پایه اعتقاد دینی شکل می‌گیرد، بسیار ارزشمند و سازنده است. توصیه مقام معظم رهبری به خواندن سرود «ای ایران» نشان داد که ما طرفدار ایران هستیم و به کشور خود عشق می‌ورزیم.

انتهای خبر/