فریاد مقاومت در قاب هنر

به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «صبح توس»؛ حاج قاسم سلیمانی تنها یک فرمانده نظامی نبود؛ او پرچمدار مکتب مقاومت و نماد عمل به تکلیف در زمانه‌ای بود که حق و باطل آشکارا روبه‌روی هم ایستاده‌اند. او نشان داد مقاومت محدود به میدان جنگ نیست و هرکس در هر جایگاهی، مسئول است سهم خود را ادا کند؛ چه با سلاح، چه با قلم، چه با دوربین و چه با شعر. شهادت او، نه پایان یک راه، که آغاز فصلی تازه در روایت مقاومت بود.
مکتب حاج قاسم، مکتب بی‌تفاوت نبودن است؛ مکتبی که هنرمند را نیز به میدان فرا می‌خواند. در جهانی که جنگ روایت‌ها هم‌سنگ جنگ گلوله‌هاست، هنر به زبان رسای مقاومت تبدیل می‌شود. اینجاست که دوربین مستندساز، تصویر طراح، قاب سینما و وزن شعر، امتداد همان مسیری می‌شوند که حاج قاسم با جان خود هموار کرد.

این گزارش، روایت هنرمندان نیشابوری است که با الهام از راه و نگاه شهید حاج قاسم سلیمانی، احساس وظیفه کرده‌اند در جبهه مقاومت سهمی داشته باشند. هنرمندانی که از لبنانِ زیر آتش تا نیشابورِ فرهنگ‌پرور، با هنر خود ایستاده‌اند تا صدای مظلومان خاموش نماند و مقاومت، در قاب هنر ماندگار شود.

دوربین در خط مقدم؛ وقتی هنر از وظیفه آغاز می‌شود
مسعود دهنوی، فیلمساز نیشابوری با ۱۲ سال سابقه فعالیت حرفه‌ای در حوزه مستند و آثار داستانی، از تجربه حضور خود در مناطق بحرانی از جمله لبنان و جنوب این کشور می‌گوید؛ حضوری که نه صرفاً از سر علاقه، بلکه برآمده از احساس وظیفه و تکلیف هنری برای روایت مقاومت مردم شکل گرفته است.
این فیلمساز نیشابوری درباره ورود خود به عرصه فیلم‌سازی اظهار می‌کند: من از حدود سال ۱۳۹۲ به‌صورت جدی وارد فیلم‌سازی شدم و نزدیک به ۱۲ سال است که به شکل حرفه‌ای در حوزه مستند و کارهای داستانی فعالیت می‌کنم. همیشه برایم مهم بوده که هنر، جدا از واقعیت‌های اجتماعی نباشد. هرجا احساس کردم مردم در شرایط بحرانی قرار دارند، خودم را موظف دانستم که با دوربین حاضر شوم؛ از کرونا گرفته تا سیل و زلزله و در نهایت جنگ. جنگ هم یکی از همان موقعیت‌هایی بود که هم علاقه داشتم و هم احساس وظیفه می‌کردم باید در آن حضور داشته باشم.

انتخاب لبنان؛ نزدیک‌ترین مسیر به حقیقت جنگ
دهنوی با اشاره به ساخت مستند «عاتقه» در لبنان می‌گوید: در اوایل جنگ غزه، به دلیل محدودیت‌ها امکان ورود به این منطقه وجود نداشت. مرزهای اردن و مسیرهای دیگر بسته بودند و تنها نقطه‌ای که می‌شد به جنگ نزدیک شد، مرز لبنان با رژیم صهیونیستی بود. در آن مقطع احساس کردم اگر قرار است کاری در حوزه مقاومت انجام دهم، باید به نزدیک‌ترین نقطه ممکن بروم؛ حتی با وجود خطرات جدی. همین حس تکلیف باعث شد تصمیم بگیریم به لبنان برویم و مستند بسازیم.
وی درباره شرایط حضور در جنوب لبنان بیان می‌کند: چند روز در جنوب لبنان بودیم؛ در فاصله حدود ۲۰۰ متری پایگاه‌های اسرائیلی، زیر پرواز پهپادها و در شرایطی بسیار سخت. هر لحظه احتمال خطر وجود داشت، اما باور داشتم اگر ما که ابزار روایت داریم نرویم، چه کسی باید این واقعیت‌ها را ثبت کند؟ تمام تلاش ما این بود که خود را به نزدیک‌ترین نقاط درگیری برسانیم و مقاومت مردم را از نزدیک ثبت کنیم.

«عاتقه»؛ زنی که شهر را زنده نگه داشت
این فیلمساز نیشابوری با اشاره به یکی از بخش‌های ویژه حضور خود در لبنان می‌گوید: یکی از تجربه‌های خاص من، همراهی با زنی به نام «عاتقه» بود. در شهری که تقریباً به‌طور کامل تخلیه شده بود و جز نیروهای حزب‌الله کسی در آن حضور نداشت، عاتقه خانه و زندگی‌اش را ترک نکرده بود. او شب‌ها نان می‌پخت و به نیروهای حزب‌الله می‌رساند و عملاً فضایی مادرانه در شهر ایجاد کرده بود. حضور او به معنای زنده نگه داشتن شهر، زندگی و امید بود.
دهنوی درباره روند فیلم‌سازی می‌گوید: در طول این مدت تلاش کردیم با عاتقه همراه باشیم و دلیل ماندنش در آن شرایط را به تصویر بکشیم. او نه‌تنها خانه و زندگی خود را حفظ کرده بود، بلکه با رفتار و حضورش به مقاومت معنا می‌بخشید. فیلمی که از او ساختیم، نشان‌دهنده مقاومت واقعی مردم عادی در شرایط جنگی است؛ مقاومتی که از دل احساس وظیفه و ایمان شکل می‌گیرد.

بازتاب جهانی یک روایت مردمی
وی درباره بازخورد مستند «عاتقه» عنوان می‌کند: این فیلم در جشنواره‌های داخلی و خارجی بازخورد بسیار خوبی داشت و در جشنواره‌هایی در اندونزی، برزیل، ایتالیا، اردن و ترکیه به نمایش درآمد. این اثر موفق شد در دو جشنواره خارجی و یک جشنواره ایرانی جایزه کسب کند؛ از جمله جایزه بهترین مستند جشنواره لوکانای ایتالیا و جایزه حقوق بشر از جشنواره‌ای در برزیل.
دهنوی با تأکید بر نقش مستندساز در شرایط جنگی می‌گوید: امروز جنگ فقط در میدان نظامی نیست؛ ما با جنگ رسانه‌ای هم مواجه‌ایم. احساس می‌کردم وظیفه دارم با دوربین روشن، دنبال حقیقت بروم.

دهنوی با اشاره به تأثیر مکتب شهید حاج قاسم سلیمانی بر نگاه خود به مقاومت می‌گوید: حاج قاسم برای ما فقط یک فرمانده نظامی نبود، او پرچمدار تفکر مقاومت و نماد حضور در میدان تکلیف بود. نگاه او به جبهه مقاومت، فراتر از مرزها بود و همین نگاه به ما یاد داد اگر جایی حق و باطل روبه‌روی هم قرار گرفت، نمی‌شود بی‌تفاوت بود. حضور من در لبنان هم دقیقاً از همین نگاه نشأت می‌گرفت؛ اینکه احساس کنی باید در میدان باشی، حتی اگر میدان، میدان جنگ رسانه‌ای و روایت باشد.
وی ادامه می‌دهد: حاج قاسم به ما یاد داد که هر کسی در جایگاه خودش مسئول است؛ یکی با سلاح، یکی با قلم و یکی با دوربین. من احساس می‌کردم اگر دوربینم زمین بماند، از این مسئولیت جا مانده‌ام. همین تفکر باعث شد خطر را بپذیرم و به لبنان بروم تا روایت مردم مقاوم را ثبت کنم؛ مردمی که دقیقاً همان چیزی بودند که حاج قاسم از آن دفاع می‌کرد: ایستادگی، کرامت و امید.

هنر متعهد، صدای مقاومت مردم جهان است

الهام بیات، طراح، مدرس و تصویرگر نیشابوری با بیش از پنج سال فعالیت در خیمه بانوان هنرمند هیأتی، نقش هنر متعهد را در تبیین مقاومت و دفاع از مظلومان جهان بسیار اثرگذار می‌داند و معتقد است پرداختن به این موضوع برای یک هنرمند آگاه، یک انتخاب صرف نیست، بلکه یک وظیفه است.
وی درباره ارتباط هنر و مقاومت می‌گوید: هنرمند متعهد نمی‌تواند نسبت به آنچه در اطرافش می‌گذرد بی‌تفاوت باشد. وقتی جنایتی در غزه، فلسطین یا هر نقطه‌ای از جهان رخ می‌دهد، احساس می‌کنم وظیفه دارم واکنش نشان دهم. هنر زبان من است و با آن می‌توانم صدای مظلومان را به گوش جهان برسانم.

از عکس واقعی تا اثر هنری
بیات با اشاره به یکی از آثار شاخص خود بیان می‌کند: یکی از کارهایم درباره مادری و فرزندش در غزه بود که به شهادت رسیده بودند. این اثر بر اساس یک عکس واقعی خلق شد و بازتاب گسترده‌ای در فضای مجازی داشت. برای من این کار صرفاً یک اثر هنری نبود؛ احساس می‌کردم اگر کاری نکنم، در قبال این مظلومیت کوتاهی کرده‌ام.
وی در پاسخ به این پرسش که چه شخصیت‌ها یا موضوعاتی در آثارش نماد مقاومت هستند، می‌گوید: سردار شهید حاج قاسم سلیمانی یکی از شخصیت‌هایی است که در آثارم به آن پرداخته‌ام. همچنین موضوع فلسطین و شخصیت امام حسین (ع) به‌عنوان سفینه‌النجات، جایگاه ویژه‌ای در کارهایم دارد. در برخی آثار، امام حسین (ع) یا امام زمان (عج) را به‌عنوان منجی مظلومان جهان به تصویر کشیده‌ام.

تقدیرها؛ نشانه اثرگذاری هنر متعهد
این هنرمند نیشابوری درباره حضور آثارش در رویدادها و جشنواره‌ها می‌گوید: اثری که برای رویداد «شهیدالقدس» خلق کردم شایسته تقدیر شد. همچنین دو اثر برای رویداد «سفینه‌النجات» ارسال کردم که آن‌ها نیز مورد تقدیر قرار گرفتند. یک اثر دیگر هم برای رویداد «هنر هیأت» داشتم که آن هم بازخورد خوبی گرفت.
بیات درباره جزئیات اثر «شهیدالقدس» بیان می‌کند: این اثر هم‌زمان با رویداد شهیدالقدس خلق شد و درست در همان ایام، حادثه تلخ بمب‌گذاری گلزار شهدای کرمان رخ داد. این اتفاق تلخ، اگرچه دردناک بود، اما انگیزه مرا برای ادامه مسیر خلق آثار متعهدانه دوچندان کرد.
وی تأکید می‌کند: هنر متعهد قدرتی دارد که می‌تواند مفاهیم مقاومت، ایستادگی و ظلم‌ستیزی را به مردم جهان منتقل کند. این مسیر، برای من یک وظیفه است، نه صرفاً یک علاقه.

 بیات با اشاره به نقش شهید حاج قاسم سلیمانی در شکل‌گیری نگاهش به هنر مقاومت بیان می‌کند: حاج قاسم سلیمانی برای من نماد هنرمندانه‌ترین نوع مقاومت بود؛ مقاومتی که از دل اخلاص و انجام تکلیف بیرون می‌آمد. وقتی راه و منش او را می‌بینم، احساس می‌کنم هنرمند هم اگر متعهد باشد، نمی‌تواند نسبت به ظلم و مظلوم بی‌تفاوت بماند. همین نگاه باعث شد هنر من به سمت مقاومت و دفاع از مظلومان جهان برود.
وی ادامه می‌دهد: حاج قاسم همواره از مردم مظلوم، به‌ویژه مردم فلسطین دفاع می‌کرد و دغدغه‌اش رساندن صدای آن‌ها به جهان بود. من هم با خودم می‌گویم اگر او با جانش در این مسیر ایستاد، من با هنر و تصویرم چه کاری می‌توانم انجام بدهم؟ خلق آثارم در حوزه مقاومت، ادای دینی است به این مکتب و به این نگاه که هنر هم می‌تواند در خط مقدم باشد.

سینما؛ سلاحی نرم در میدان مقاومت
سید مهدی حسینی، فیلمساز نیشابوری با حدود ۲۰ سال سابقه فعالیت در حوزه سینما، معتقد است هنر اگر مورد حمایت قرار گیرد، می‌تواند به سلاحی اثرگذار در تبیین مقاومت، ایثار و شهادت تبدیل شود.
وی درباره فعالیت‌های خود در حوزه دفاع مقدس می‌گوید: چندین فیلم کوتاه دفاع مقدسی ساخته‌ام؛ از جمله فیلم کوتاه «لبخند»، «ثانیه‌های سربی» و «درس آخر». این آثار با انگیزه اعتقادی و احساس وظیفه نسبت به شهدا و رزمندگان ساخته شده‌اند. فیلم «ثانیه‌های سربی» درباره جانبازان بود و فیلم «لبخند» نیز به شهدای مدافع حرم می‌پرداخت.

تجربه زیسته؛ ریشه تعهد هنری
حسینی با اشاره به علاقه‌اش به سینمای دفاع مقدس بیان می‌کند: علاقه من به این فضا از کودکی شکل گرفت. یادم هست در روستا فیلم «بلمی به سوی ساحل» را با آپارات پخش کردند و همان‌جا به این فضا علاقه‌مند شدم. بعدها با شهادت برادرم، این علاقه به یک تعهد جدی تبدیل شد و احساس کردم باید در این حوزه کاری انجام دهم.
وی درباره موفقیت آثارش می‌گوید: فیلم «لبخند» در جشنواره عمار جایزه گرفت و در جشنواره‌های رضوی هم دیده شد. فیلم «ثانیه‌های سربی» نیز دیپلم افتخار جشنواره کشوری رضوی را دریافت کرد. برخی دیگر از آثارم به جشنواره تهران راه پیدا کردند و دیده شدند.

هنر؛ سلاحی که نیاز به حمایت دارد
این فیلمساز نیشابوری درباره نقش هنرمند در مقاومت می‌گوید: سلاح هنرمند، هنر اوست؛ اما این سلاح نیاز به خشاب پر دارد. یعنی حمایت. چه هنرمند انقلابی و چه غیرانقلابی، اگر حمایت شود، می‌تواند اثرگذار باشد. اگر از هنر متعهد حمایت شود، می‌تواند در میدان مقاومت بسیار موفق عمل کند.

 حسینی با اشاره به جایگاه شهید حاج قاسم سلیمانی در منظومه فکری مقاومت می‌گوید: حاج قاسم سلیمانی برای من فقط یک چهره نظامی نبود؛ او معلم غیرت، ایمان و عمل به تکلیف بود. وقتی مسیر زندگی و شهادتش را نگاه می‌کنم، می‌بینم که او همیشه جلوتر از حرف، عمل می‌کرد. همین نگاه باعث شد احساس کنم در حوزه هنر هم نمی‌شود فقط حرف زد؛ باید کاری انجام داد.
وی تأکید می‌کند: حاج قاسم به ما یاد داد هر کس باید در میدان خودش بجنگد. میدان من سینما و تصویر است. ساخت فیلم‌های دفاع مقدس و پرداختن به شهدا و رزمندگان، برای من ادامه همان مسیری است که حاج قاسم ترسیم کرد؛ مسیری که در آن، هنر اگر با ایمان و حمایت همراه شود، می‌تواند به سلاحی مؤثر در جبهه مقاومت تبدیل شود.

شعر؛ ستون فرهنگ مقاومت و دفاع از وطن
حامد باغشنی، دبیر انجمن شاعران جوان نیشابور، با اشاره به بیش از دو دهه فعالیت حرفه‌ای خود در حوزه شعر، نقش شعر را در فرهنگ‌سازی مقاومت و دفاع از وطن بسیار تعیین‌کننده می‌داند.
وی می‌گوید: از سال ۱۳۸۰ به‌صورت حرفه‌ای وارد جلسات شعر نیشابور شدم. ورود من به شعر یک حس درونی و قریحه ذاتی بود، اما ادامه این مسیر به یک مسئولیت تبدیل شد. احساس کردم شاعر نمی‌تواند نسبت به حوادث مهم جامعه بی‌تفاوت باشد.

شعر، زبان حماسه و هویت
باغشنی با اشاره به قالب‌های شعری خود بیان می‌کند: بیشتر آثارم در قالب شعر کلاسیک و غزل است، هرچند شعر سپید هم دارم. گرایش اصلی من به شعر آئینی، مقاومت و حماسه است. بعد از جنگ ۱۲ روزه اخیر، اشعارم بیش از پیش به سمت وطن و دفاع از ایران گرایش پیدا کرد.
وی با تأکید بر نقش شعر در فرهنگ مقاومت تصریح می‌کند: هر اتفاق مهم اجتماعی نیازمند فرهنگ‌سازی است و شعر یکی از پررنگ‌ترین ابزارهای این فرهنگ است. شاعران می‌توانند با شعر، سرود، ترانه و حتی شعار، اهمیت دفاع، وطن‌دوستی و حماسه‌آفرینی را در جامعه نهادینه کنند.

حامد باغشنی با اشاره به تأثیر شهادت حاج قاسم سلیمانی بر فضای شعر مقاومت می‌گوید: حاج قاسم سلیمانی یکی از برجسته‌ترین نمادهای معاصر مقاومت بود؛ شخصیتی که شعر، حماسه و ایثار را دوباره به ادبیات امروز ما تزریق کرد. بعد از شهادت او، احساس کردم شاعر دیگر نمی‌تواند صرفاً تماشاگر باشد. شعر باید در میدان باشد، درست همان‌طور که حاج قاسم در میدان بود.
وی ادامه می‌دهد: حاج قاسم به ما یاد داد دفاع از وطن و مظلوم، فقط کار نظامی‌ها نیست؛ کار همه است. من به‌عنوان شاعر احساس وظیفه کردم با شعر، سرود و کلمات در این مسیر قدم بردارم. شعرهایی که برای حاج قاسم، دفاع مقدس و وطن سروده‌ام، تلاش کوچکی است برای ادامه دادن راهی که او با جانش هموار کرد؛ راهی که فرهنگ مقاومت را زنده نگه می‌دارد.
دبیر انجمن شاعران جوان نیشابور با اشاره به موفقیت آثارش می‌گوید: اشعار من در جشنواره‌های دفاع مقدس در سطح استانی و ملی برگزیده شده‌اند. همچنین شعری که برای سردار شهید حاج قاسم سلیمانی سروده‌ام، در نیشابور و سطح استان بازخورد بسیار خوبی داشت و هرجا اجرا شد، با استقبال همراه بود.

وی درباره این شعر ادامه می‌دهد: به نظر خودم، این شعر یک کار کاملاً دلی بود. وقتی شعر از دل برمی‌آید، طبیعی است که بر دل هم می‌نشیند. این شعر را به حاج قاسم سلیمانی و همه بزرگ‌مردان عرصه دفاع تقدیم کرده‌ام.
متن کامل شعر تقدیمی به سردار شهید حاج قاسم سلیمانی:
شبیه عطر گل در کوچه‌ها پرپر شدی قاسم
برای میهنت ای مرگ مادر شدی قاسم
لبت را خنده دشمن نخواهد بست ای شمشیر
برای طعنه‌های دوستانت کر شدی قاسم
به یاد اولین افسوس سقا روز عاشورا
برای کائنات غزه آب‌آور شدی قاسم
دو صد ققنوس زیر بال و پر داری و دیدم که
میان شعله بدخواه بال و پر شدی قاسم
به جرم دوستی با نوع انسان با تو جنگیدند
برای دختران ایزدی سنگر شدی قاسم
تو را ای مرد آهن‌کوه فرصت‌ها غنیمت بود
شبی گفتند در صحن رضا کفتر شدی قاسم
نگاه مهربانت را یتیمان خوب می‌فهمند
دم آخر چه زیباتر، چه زیباتر شدی قاسم
مرید روضه گودال آقا بودی و آخر
خودت هم روضه‌خوان دست و انگشتر شدی قاسم
تو را خاموش می‌خواهند خفاشان عالم
تو چراغ وحدت دنیای پهناور شدی قاسم

باغشنی با تأکید بر پیوند ناگسستنی شعر، فرهنگ و مقاومت، معتقد است شعر حماسی و آیینی می‌تواند در خط مقدم جنگ نرم و رسانه‌ای، پیام دفاع، وطن‌دوستی و ایستادگی ملت ایران را به‌درستی منتقل کند؛ پیامی که از دل برمی‌آید و بر دل‌ها می‌نشیند.

انتهای خبر/